11 lipca 1988 roku w Warszawie po bandyckim napadzie zmarł socjolog, eseista i doradca „Solidarności” Jan Strzelecki. W tym roku mija 20 lat od jego śmierci.

Kiedy przed dwudziestu laty u wylotu ulicy Karowej w Warszawie znaleziono ciężko pobitego Jana Strzeleckiego mało kto chciał uwierzyć, że padł on ofiarą zwykłego bandytyzmu. Zakrawało na okrutną ironię losu, że człowiek, do którego podstawowego słownika należały takie słowa, jak „braterstwo” i „wspólnota”, o którym pisano „zawsze spragniony ludzkiego ciepła i koleżeństwa, tak ochoczo ku ludziom otwarty” (Jerzy Jedlicki), został śmiertelnie pobity przez dwóch robotników z FSO, którzy po prostu chcieli go obrabować. Doszukiwano się w tym zabójstwie znanego eseisty, socjologa związanego z „Solidarnością” motywów politycznych, nie potwierdziły tego jednak ani zeznania zabójców, ani żadne dokumenty.

On sam zawsze próbował w swoim doświadczeniu odnaleźć to, co typowe, to, co mogło służyć spotkaniu z innymi i budowaniu wspólnoty, to, co pokazywało, że niczyj życiorys nie jest zawieszony w próżni społecznej i politycznej.

Działalność publiczną zaczął jeszcze na studiach na Uniwersytecie Warszawskim tuż przed wybuchem II wojny światowej. Związany był z tygodnikiem „Orka na Ugorze” wydawanym przez antysanacyjne i antynacjonalistyczne Stronnictwo Demokratyczne. W czasie okupacji działał w ruchu oporu, walczył w batalionie „Żywiciel” w Powstaniu Warszawskim, a jednocześnie uczestniczył w budowaniu podziemnego ruchu socjalistycznego. Brał udział w zjeździe Polskich Socjalistów w 1940, był redaktorem naczelnym pisma organizacji Wolność-Równość-Niepodległość - „Młodzież Socjalistyczna”. Współpracował z Bundem i Żegotą, w swoim jednopokojowym mieszkaniu przechowywał Żydów.

Jednak doświadczeniem, które w największym stopniu go ukształtowało, było utworzenie w 1940 roku grupy, a w 1942 pisma „Płomienie”. „Jesteśmy socjalistami” - deklarowali we wstępniaku do pierwszego numeru dwudziestokilkulatkowie, zafascynowani Stanisławem Brzozowskim, Andrzejem Strugiem i Hendrikiem de Manem, mieszkający głównie na warszawskim Żoliborzu. Ich celem było stworzenie nie organizacji, ale „ośrodka skupienia duchowego”, w którym „socjalizm, rozumiany jako zespól wartości i postaw, poddawany byłby ciągłej refleksji, dostosowującej jego kształt do potrzeb zmieniającego się życia” (Rodak, s. 218). Stąd ich formy działania – poza uczestnictwem w akcjach dywersyjnych i samopomocy, zajmowali się wydawaniem pisma i samokształceniem. Strzelecki wraz z Karolem Lipińskim wymyślili i prowadzili zajęcia dla Płomieniowców z historii socjalizmu od Rewolucji Francuskiej do II wojny. Seminarium historyczne prowadził dla nich działacz PPS-u, przewodniczący żoliborskiego stowarzyszenia „Szklane Domy” - Adam Próchnik, spotykali się też potajemnie w mieszkaniach swoich profesorów – Marii i Stanisława Ossowskich, uczęszczali na podziemne zajęcia Tadeusza Kotarbińskiego i Bohdana Suchodolskiego.

Strzelecki wspominał: „Stawialiśmy przed sobą taki problem: jeżeli jesteś socjalistą, co masz robić jako socjalista, pracujący w danym zawodzie? Co to znaczy, że jesteś inżynierem-socjalistą, ekonomistą-socjalistą czy lekarzem-socjalistą? Co to znaczy wychowanie socjalistyczne? Pragnęliśmy bowiem wychować zespół fachowców ideowo zaangażowanych, którzy będą umieli powiązać swoją pracę zawodową z jakąś szerszą koncepcją urządzenia życia pod hasłami socjalistycznej wartości” („Młodzież socjalistyczna podczas okupacji hitlerowskiej w Polsce (Relacje i dokumenty)”, „Pokolenia” 1969, nr 2-3).

Doświadczenia wojenne były dla Strzeleckiego najważniejszym punktem odniesienia w późniejszej twórczości i działalności. I chodziło tu nie tyle o doświadczenie okupacji, ile o więzi między ludźmi. Strzelecki opisał to doświadczenie w swojej być może najważniejszej, a w każdym razie najpopularniejszej książce. Próby świadectwa (wydane w 1971 roku) to polemika z tymi, którzy twierdzili, że druga wojna wyzuła ludzi z wartości, że wyszli z niej upodleni, zniewoleni, puści, szukający ukojenia w „wypełnieniu się obietnicami Nowej Wiary”. To spór np. ze Zniewolonym umysłem Czesława Miłosza. Strzelecki twierdził, że Miłosz wydobył z czasu okupacji „przede wszystkim to, co przyczyniało się do destrukcji poczucia sensu ludzkich działań”. Strzelecki widział to inaczej: „totalne zagrożenie zbiorowej tożsamości sprawiało, że dokonywało się wzajemne przenikanie wartości, dotychczas rozdzielanych; wartości społeczne sprzęgły się z narodowymi, świeckie z religijnymi, witalne z sakralnymi […] intuicja ogniska wartości, wyrażona przez pojęcie godności ludzkiej osoby, stawała się intuicją wspólną; i treścią wspólnej nadziei stawał się obraz możliwego ładu, sprzyjającego wielorakim wymogom godności człowieka”.

Wojna miała być może jedną pozytywną funkcję zdaniem autora Prób świadectwa: „powszechne zaznanie sytuacji poniżenia społecznego w warunkach narodowego ucisku wytworzyło szerokie poczucie łączności”, wytworzyło wspólnotę, która zasypała podziały zrodzone przez przedwojenną gospodarkę kapitalistyczną: „Świat społeczeństwa rozdartego kategoriami z czasów kapitalizmu stawał się światem z tamtego, przedwojennego brzegu”.

Na drugim brzegu jest wspólnota. Warunki wstępu do wspólnoty nie są określane klasowo, nie zależą od opanowania „dobrych manier”. Wystarczy podzielanie tych samych wartości i chęć współdziałania. Wspólnota ta zostaje wyprowadzona z form życia, praktyk, a przede wszystkim z doświadczeń okupacji, „wspólności losu i bezsłownej, międzyludzkiej bliskości”. Strzelecki posługuje się językiem romantyków, pisze o „poczuciu”, „doświadczaniu”, „przeżyciu”. W tekstach późniejszych Strzelecki wielokrotnie podkreśla, że czas okupacji był dla jego pokolenia okresem rehabilitacji uczuć wobec rozumu, odruchów serca wobec kalkulacji planistów. To powrót do socjalizmu jako części dziedzictwa romantyzmu. Wspólnota była również podstawowym motywem manifestu „O socjalistycznym humanizmie”, który 27-letni Jan Strzelecki opublikował w 1946 roku broszurze Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej (tekst został wkrótce przedrukowany przez „Wiedzę i Życie”). Była to pierwsza „próba świadectwa” wojennego czasu, ale jednocześnie swoisty program polityczny, zarys alternatywnej Polski Ludowej. Strzelecki, wówczas przewodniczący Komitetu Wykonawczego ZNMS, pisze o wartościach, o „ludzkich dążnościach” i wyobrażeniach, o „żywych ludziach”, przyjaciołach - „procesy gospodarcze spadają do roli jednego, najważniejszego być może, z czynników, poprzez które kultura nadaje człowiekowi jego ostateczny, historyczny kształt”, pisze o różnych drogach, które prowadzą ludzi do socjalizmu, a socjalizm definiuje nie tylko jako wyzwolenie proletariatu, „lecz wyzwalanie się ludzi spod władzy bezosobowych, społeczno-gospodarczych kategorii. [Socjalizm] staje się rozwojem ludzi, dojrzewaniem wspólnoty”.

Tego typu zdania sprowadziły na Strzeleckiego oskarżenia o bycie „farbowanym listem”, na łamach prasy partyjnej humanizm socjalistyczny był określany jako „upiór rewizjonizmu”, „antysocjalizm”, „agentura kapitalistycznej reakcji”, „próba wbicia klina obcości między partie robotnicze”. Strzeleckiemu zarzucano, że porzuca dialektykę i materializm historyczny, a w dodatku odcina się od rewolucyjnej przemocy, tymczasem, jak pisał Roman Werfel w „Nowych Drogach” „surowe represje wobec tzw. humanistów były w istocie swej humanistyczne”.

Mimo że opublikowany w wydawnictwie młodzieżówki PPS, nie był to dokument wewnątrzpartyjny. Spór o humanizm socjalistyczny przez dwa lata gościł na łamach kilkunastu gazet. Wywołał dyskusję z udziałem wielu ważnych postaci ówczesnego życia intelektualnego, głównie lewicy (ale również np. środowiska „Tygodnika Powszechnego”) m.in. Adama Schaffa, Juliana Hochfelda, Stanisława Ossowskiego, Oskara Langego.

Sam Strzelecki pisał wiele lat później: „To nie była tylko walka o indywidualną odrębność, o miejsce dla jakiejś osobistej melodii: to była walka o – ni mniej, ni więcej – duszę pokolenia”. We wrześniu 1948 roku podczas Rady Naczelnej PPS humanizm socjalistyczny został uznany za antymarksistowski, a Strzeleckiego pozbawiono wszelkich funkcji.

W reaktywowanych na krótko „Płomieniach” Strzelecki opublikował jeszcze kilka tekstów po czym zamilkł na kilka lat, prowadził jedynie prywatne notatki, które zostały później wydane jako „Zapiski 1950-1953” oraz „Popaździernikowe rozważania” i są świadectwem jego nieustannego zmagania się z dziedzictwem socjalizmu, prób zbliżenia do innych środowisk o mocnej tożsamości (głównie katolickich) oraz rozczarowania ówczesną polską rzeczywistością. Od 1957 roku pracował w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

W 1958 roku Strzelecki otrzymał stypendium naukowe w Stanach Zjednoczonych. Swoje doświadczenia z pobytu tam opisał w swej pierwszej książce Niepokoje amerykańskie, rozważaniach nad spustoszeniem amerykańskiego społeczeństwa przez kapitalizm w latach 50. XX wieku. Przełożył na polski socjologiczny bestseller wszech czasów – Samotny tłum Davida Riesmana.

Mimo że usunięto go z funkcji przewodniczącego ZNMS, mimo że jego koncepcja socjalizmu humanistycznego została odrzucona, w 1948 roku Strzelecki wstąpił do PZPR-u. Nie jest zupełnie jasne dlaczego i dlaczego właśnie wtedy. Niechętnie o tym mówił, czasem tłumaczył, że wierzył w zmianę partii od środka. Pozostał w PZPR aż do 1979 roku, kiedy go wyrzucono za prowadzenie wykładów w ramach Towarzystwa Kursów Naukowych. Zresztą z opozycją demokratyczną był związany zarówno wcześniej, jak i później. Działał w Klubie Krzywego Koła (1956 roku był jego prezesem), był członkiem Konwersatorium „Doświadczenie i Przyszłość”, a w 1980 roku został jednym z ekspertów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Kierował też polską częścią zespołu francuskiego socjologa Alaina Touraine’a, który prowadził badania nad „Solidarnością”. I to właśnie w wydarzeniach z 1980, w powstawaniu samorządnych związków zawodowych i w 21 postulatach gdańskich widział spełnianie się utopii socjalistycznej wspólnoty braci: „Jeśli tu, nad Wisłą, pojęcie socjalizmu ma budzić w ludziach odruch afirmacji, to nie możemy z tej drogi zejść”.

Można by się zastanawiać, co pisałby Strzelecki o przemianach w Polsce po 1989 roku. Wiadomo, że nie zachłysnął się blichtrem amerykańskiego kapitalizmu. Wiadomo, że w Polsce Ludowej widział system, który dawał obietnice, ale ich nie spełniał. A na pytanie o rdzeń myśli socjalistycznej odpowiadał w 1980 roku: jest nim „coś bardzo lirycznego, a mianowicie uznanie w solidarności międzyludzkiej jednej z naczelnych wartości. Socjalizm przejmował tradycję wielkich projektów Oświecenia dotyczących społeczeństwa równych i wolnych. Jest to rodzaj świeckiej, laickiej transcendencji, jedna z konfiguracji kulturowych tradycji o wielkiej sile inspiracji. Można się odwoływać do tych idei, krytykując każdą nie dość braterską, nie dość równościową rzeczywistość”.

Agata Szczęśniak - sekretarz redakcji „Krytyki Politycznej”, członkini zarządu Stowarzyszenia im. Stanisława Brzozowskiego.

Komentarze

Dodaj nowy

Rylew   |16.07.2008 10:15:26 Bardzo dobre przypomnienie postaci Jana Strzeleckiego, o wiele lepsze moim zdaniem niż podobne w GW napisane przez A.Michnika. W zakończeniu tekstu głęboka myśl J. Strzeleckiego, jakże cenna dla każdego kto identyfikuje się z lewicą.

kot   |16.07.2008 16:47:36 Lewicowość romantyczna, i każda inna, nie umocowana klasowo jest lewicowością pozbawioną fundamentów. Chorobą przez która przechodzą młodzi ludzie aby po nastu latach odwrócić swoje poglądy. Przykłady: wielu prominentnych twórców ideologii neoliberalnej wywodziło się z lewicy, a nawet z rewolucyjnej lewicy. W Polsce weryfikował pozytywnie tę tezę rewolucyjny kiedyś Adam Michnik, którego zasługi dla wypromowania hegemonii neoliberalnej są nie do przecenienia.

Rylew   |17.07.2008 03:17:39 A ja uważam, że fundamentem lewicowości jest w rzeczywistości rodzaj instynktu, albo zbiór kilku instynktów, albo się go (je) ma w opcji aktywnej, albo w nieaktywnej. W największym skrócie i uproszczeniu można wskazać na instynkty wolności, równości i braterstwa. Jednak wszystko się zmienia i człowiek się zmienia i opcje się zmieniają. A. Michnik może jeszcze wrócić do lewicowości. Umocowanie klasowe  jak to rozumiesz ?

kot  - Rylew   |17.07.2008 04:46:34 Tylko zobacz jak takie podejście do lewicowości ma wątłe podstawy. Kwaśniewscy często powtarzali,że serce mają po lewej stronie. I co z tego wynikło likwidacja barów mlecznych, lokatorzy na bruk itp. Nie wątpię w uczciwość, szczerość i zaangażowanie Adama Michnika. Może nawet powróci do lewicy. Ale doceń ile zrobił szkód tworząc "Gazetą Wyborczą", tubę propagandową ideologii neoliberalnej. Może nie bardzo czujesz co to jest klasowa natura społeczeństwa i dlaczego od niej należy zaczynać myślenie o polityce. Zauważ,że neoliberalizm nie przyznając się do tego nigdy o niej nie zapomina.Neoliberałowie to pod tym względem praktykujący marksiści.

Rylew   |17.07.2008 12:01:47 Szkoda, że nie spróbowałeś wyjaśnić co rozumiesz pod tym określeniem, bo dla mnie ono bynajmniej nie jest tak jednoznaczne. Jeśli nie mieści się w niej Michnik i Kwaśniewski to może za to Wałęsa ? Czuję, że zaczynamy rozmawiać używając znanych określeń, ale każdy z nas wiąże z nimi inne znaczenie.

Rylew   |17.07.2008 12:03:57 Chodzi o określenie: Umocowana klasowo lewicowość ?

kot  - Z natury, na pewnym stopniu rozwoju spo   |17.07.2008 16:17:24 Opieram się na następującej definicji: (natury) społeczeństwa klasowego. Na skutek różnicującego dostępu do dóbr i przywilejów , społeczeństwo w którym dochodzi do specjalizacji i podziału pracy automatycznie staje się społeczeństwem klasowym. W tym ujęciu podział klasowy nie jest kategorią polityczną czy ideologiczną ale socjologiczno- psychologiczną. Co nieznaczny, że sferze polityki można go nie stosować. Wręcz odwrotnie. Tyle, że traci swój względny charakter właściwy tym dziadzinom, a nabiera mocy zjawiska powszechnego. Z uwagi na jego uniwersalny charakter każda analiza socjologiczna i polityczna powinna tę naturę klasową społeczeństwa uwzględniać.

kot   |17.07.2008 16:23:36 Jeśli chodzi lewicowość Kwaśniewskiego, Michnika i Wałęsy - to chyba jakieś nieporozumienie. Nie bardzo wiem co mam wyjaśniać.

Rylew   |18.07.2008 07:28:33 Rzuciłeś tezą: Lewicowość romantyczna, i każda inna, nie umocowana klasowo jest lewicowością pozbawioną fundamentów, co dla mnie jest stwierdzeniem ciekawym więc prosiłem o rozwinięcie. Jeśli potrzebujesz czasu do namysłu to OK, ale nie zbywaj mnie sianem wyjaśniania klasowości. Dla ułatwienia zadam parę pytań: Czy umocowanie klasowe lewicowości rozumiesz jako wynikające z korzeni, pochodzenia ludzi ? Czy też jako umocowanie w podmiocie lewicowości ? Czy nie uważasz, że struktura klasowa społeczeństwa ciągle się zmienia i dzisiaj podział marksistowski na burżuazję i proletariat już nie jest adekwatny ? Gdzie chcesz umocować lewicowość lub gdzie widzisz umocowanie lewicowości współcześnie? Dla mnie lewicowość jest zawsze trochę romantyczna, mocowana na fundamencie cech ludzkich, jak empatia, dążenie do wolności, poczucie sprawiedliwości, skłonność do świadczenia pomocy innym, poczucie więzi społecznej i sensowności działań dla dobra publicznego. Czy istnieje lewicowość materialistyczna i jaka ona jest w odróżnieniu do lewicowości romantycznej jak ją nazywasz?

kot   |18.07.2008 16:55:57 - Podział klasowy na kapitalistów  właścicieli i klasę robotniczą (proletariat) jest jak najbardziej nieadekwatny. Mamy inne uwarunkowania inną rzeczywistość. Co więcej, czasem używany w publikacjach lewicowych termin klasa pracownicza, jako kalka klasy robotniczej nie ma sensu. Nie tylko niema z takiej kategorii pożytku, lecz rośnie niebezpieczeństwo przekłamań przy opisie rzeczywistości i przy uprawianiu polityki. Zwróć uwagę , że np. w Szwedzka redystrybucja jest finansowana głównie z podatków od wysokopłatnej klasy pracowniczej , a nie z podatków od kapitału. ( w USA CIT jest wyższy niż w Szwecji!). Sięgnij po znane ci zapewne książki Osta, Dunn i Franka. Dla Osta pojęcie klasy było potrzebne, ba nie dające się niczym zastąpić, w opisie rzeczywistości i w jej analizowaniu Dunn zafascynowana jest tym, że jest świadkiem narodzin klasy. I znowu nie dało się inaczej. Aspekt klasowy u Fraka też gra pierwszorzędną rolę. A więc jak widzisz rozmyło się pojęcie klasy kapitalistów , klasy robotniczej, a pomimo to natura klasowa społeczeństw ciągle daje o sobie znać. Porywy serca i romantyzmu to zbyt słabe zakotwiczenie lewicowości. Zrozumienie istoty natury klasowej społeczeństwa i samookreślenie klasowe, za -czy przeciw redystrybucji- daje zakotwiczenie w lewicowości. Dla klasy uprzywilejowanej nie ma najmniejszej wątpliwości jaki jest jej interes klasowy i co mu może zagrozić. W tym sensie użyłem sformułowania, że klasy uprzywilejowane praktykują marksizm. Istnienie klasy uprzywilejowanej ponad miarę wynikającą z podziału pracy nawet wtedy gdy trudno określić klasę wyzyskiwaną jest wystarczające aby mówić o społeczeństwie klasowym.

nameste  - kot,   |19.07.2008 03:26:48 mętne to jakieś. Łatwo (w Twoich kategoriach) określić klasę wyzyskiwaną: to ludzie uwzględnieni poniżej niary wynikającej z podziału pracy. Ale nie są to określenia specjalnie konstruktywne; na temat "miary wynikającej z podziału pracy" można dyskutować latami. Rozumiemy intuicje (lewicowość: stawanie po stronie pokrzywdzonych miarą), ale tak określona "lewicowość zakotwiczona klasowo" nie wydaje się specjalnie różnić od "lewicowości romantycznej". Chyba trzeba postarać się bardziej.

Rylew  - kot,   |19.07.2008 13:13:46 a ja nie wierzę w solidność tej lewicowości w ten sposób umocowanej klasowo. Popatrz na dzisiejszą Polskę. Mamy tam 1-5% prawdziwych beneficjentów systemu to klasa uprzywilejowana, ok 55% to klasa średnia, która nie czuje się ani uprzywilejowana ani upośledzona i pozostałe ok. 40% obywateli to klasa która czuje się upośledzona zatem samookreśla się klasowo. Klasa beneficjentów i klasa średnia nie zgadza się z reguły z wymuszoną redystrybucją dochodu na rzecz klasy upośledzonej, a ta ostatnia wprawdzie tak, ale jej lewicowość i świadomość polityczna na którą liczysz, podobna do jej kondycji ekonomicznej. Odnoszę wrażenie, że nasz kurczący się proletariat zamienia się w lumpenproletariat wraz z rozwojem społecznym w naszej liberalnej demokracji. Reasumując: Nie przykładajmy zbytnio wagi do przymiotników. Lewicowość jest umocowana w mentalności ludzkiej i tylko od charakteru człowieka zależy czy jest cechą trwałą czy ulotną. Lewicowości można szukać u ludzi z każdej klasy i grupy społecznej. Świadomość klasowa klasy upośledzonej jest cechą sprzyjającą lewicowości, ale rzadko te dwie cechy występują razem tworząc pożądane umocowanie.

kot   |20.07.2008 01:33:08 Nic dziwnego. Ostatnia wielka teoria społeczna sięga przełomu dziewiętnastego /dwudziestego wieku, więc można się pogubić w rozumieniu rzeczywistości przeżywanej, która nie wiele już ma wspólnego z tamtym czasem. -Różnicowanie społeczne sprawia- nie własność- ale kolosalne zróżnicowanie zarobków w obrębie jakby nie było klasy pracującej. -Żyjemy w świecie, którym walki klasowe odbywają się między beneficjentami, a nie miedzy wyzyskującymi i wyzyskiwanymi. Dla -nameste- jednak to co, jak mówisz, jest przedmiotem niekończących się dyskusji, powinno być określone. Miara wyzysku! W USA zarobki prezesów z czterdziestej średniej krajowej wzrosły do czterechsetnej i końca nie widać. Czy to jest sprawa beznadziejnie niewarta zajęcia stanowiska. Szwedzi postawili wysoką barierę podatkową zarobkom , a nie biznesowi. (Priorytetem spieszącego się w tworzeniu faktów dokonanych Jacka Rostowskiego jest obniżenie PITu , a Nie CITu) Porzućcie nadzieje. Świat proletariatu świadomego: swojej klasowej siły, możliwości działania i sytuacji, że jest wyzyskiwany przez dobrze określonego sprawce, odszedł w przeszłość. Dzisiejsi wyzyskiwani zostali pozbawieni narzędzi , możliwości przeciwstawienia się wyzyskowi: nie chcesz pracować za pracę poniżej wszelkiego minimum -to won. Klasy wyzyskiwane czując się źle, fatalnie itp. mimo to, nie czują się wyzyskiwane przez dobrze określonego sprawce. Przeciwnie sprawca jest dobry- bo daje pracę. Ponieważ ktoś musi odpowiadać za podły los pośród bogactwa, więc sprawcami okazują się Żydzi, komuniści , lub postkomuniści, układ, geje, mordercy życia poczętego itd., itp w Ameryce Arabowie, międzynarodowy terroryzm. Klasy wyzyskiwane (dla Rylewa) nie mają więc świadomości klasowej! I w sytuacji gdy beneficjenci maja w swoich rękach nieskończone pieniądze i możliwości kupowania najzdolniejszych, używania ich dla utrzymywani swojej hegemonii, w sytuacji wielokrotnego zwiększenia siły rażenia propagandowego, jakim dysponują media, trudno liczyć na powstanie świadomości klasowej wyzyskiwanych, którzy w przeciwieństwie do beneficjentów o silnie rozwiniętym poczuciu więzi klasowej, przestali odczuwać więź klasową. Dlatego- Rylew- mówiąc o zakotwiczeniu światopoglądu lewicowego nie odwołuję się do klasy, która się nią nie czuje. Odwołuje się od Ciebie i Tobie podobnych romantyków. Do zrozumienia, że brak świadomości klasowej wyzyskiwanych nie musi oznaczać, że w sposób naturalny w społeczeństwie nie tworzy się podział klasowy. Wyparcie tego faktu z analizy i opisu jest po prostu zamykaniem oczu na rzeczywistość. W tym ujęciu natura klasowa społeczeństwa nie ma oznaczać wyboru ideologicznego lecz naukowe podejście do rzeczywistości.

kot   |21.07.2008 23:25:48 Być bardziej klarowny , bo uwaga nameste, że mętne to jakoś uwierała mnie, zanim ja zrobił. Rzecz w tym na ile klarowność może być klarowna w płynnej rzeczywistości Nie tylko w naukach społecznych sprawy się pokomplikowały. Nie mniejsze kłopoty dotyczą opisu rzeczywistości fizycznej, w której -w zależności od sytuacji- mamy do czynienia z ciągła falą, lub jak nieciągłą cząstką, gdzie panoszy się nieoznaczoność i jeszcze kilka innych paradoksów, które mimo to, nie są mniej realne od grawitacji. W dziewiętnastym wieku i wcześniej natura klasowa społeczeństwa była prosto określona: pan feudalny i chłop pańszczyźniany, kapitalista i proletariusz. Fakt, że dzisiaj są kłopoty z określeniem przynależności klasowej nie oznacza, że społeczeństwo nie ma natury klasowej. Używam terminu natura klasowa społeczeństwa jako określenie cechy i sposób opisu rzeczywistości. Pojecie grawitacji też jest- i cechą i opisem rzeczywistości. Używając pojęcia natura podkreślam, że nie jest to konstrukt ideologiczny. Postulując zakotwiczenie lewicowości w rzeczywistości klasowej społeczeństwa odnoszę się do jej aspektu naukowego. Dającego solidniejsza postawę od postawy romantycznej. Rzecz w tym, że ci, którzy reprezentują pozycje prawicowe dobrze zdają sobie sprawę z klasowej natury społeczeństwa na swój użytek. Co nie przeszkadza im głosić, że podział klasowy jest wymysłem ideologicznym. Rylew dał własny podział klasowy społeczeństwa polskiego. I dobrze. Ja widzę go innym nie twierdząc, że jest jedynie słuszny. (np. inaczej widzę, a raczej nie widzę klasy średniej w Polsce) Ważnym jest aby zdawać sobie sprawę jakie znaczenie ma i jakie skutki wywołuje naturalny, niejednakowy dostęp do dóbr i przywilejów w demokracji. I że trzeba coś z tym fantem zrobić. Jakoś tę nierówność ustrojowo zrównoważyć.

kot   |21.07.2008 23:33:44 Jeśli na tym rozmowa miałaby się skończyć, to chciałem podziękować Rylewowi i nameste,któremu dodatkowo za przyjemność,dla piszącego,że nie tylko przeczytał ze zrozumieniem ale wczuł się w mój sposób myślenia.

kot   |23.07.2008 01:43:44 nameste. Dlaczego lewicowe myślenie powinno być zakotwiczone w naturze klasowej społeczeństwa? Bo prawicowe jest. Wymóg równowagi. Analizując zjawiska społeczne w aspekcie naukowym: socjologicznym, psychologicznym, równie niezbędny jest opis i analiza społeczeństwa w aspekcie klasowym. Istotą sprawy jest aby aspektu klasowego nie traktować jako ideologicznego ale równorzędnego socjologii i psychologii społecznej. Dlaczego zatem adresatem tego postulatu ma być lewica? Prawica ideologizuje klasową naturę społeczeństwa, bo to otwiera jej możliwość uzyskania demokratycznej zgody na dostęp do przywilejów i dóbr ponad miarę wynikającą z podziału pracy.

nameste  - Kot   |23.07.2008 11:43:21 Dałeś kilka parafraz, ale nie mam (jeszcze) przekonania, że wyjaśniłeś sprawę główną (a to: postulat zakorzenienia lewicowości w klasowej naturze społeczeństwa), ani sprawę poboczną, która jakoś przemknęła niezauważona (a to: czemu właściwie zestawiasz "lewicowość romantyczną" z "lewicowością wychodzącą z konstatacji klasowej natury itd." w kontekście artykułu o Strzeleckim). Przywołując niegdysiejszą "klasową naturę społeczeństw" (dobrze określoną, w odróżnieniu od dzisiejszej, płynnej i niejasnej), w zasadzie odniosłeś się do *stanowej* natury społeczeństw (przednowoczesnych). A więc chłopstwo, kler, mieszczaństwo, magnateria, grul itd. Przejście do mówienia o klasach wymagało skonstruowania kryterium stratyfikującego, większość (jeśli nie wszystkie) tego typu kryteriów odnosiła się do nierówności dostępu do (ograniczonych) zasobów (władza, kapitał, środki produkcji, informacja itd.). Rozumiem więc, że mówisz tyle: w społeczeństwie, w którym stosunki społeczne/międzyludzkie podlegają ekonomizacji, naturalna ("systemowa") jest tendencja do stratyfikacji dostępu do dóbr. Dawniejsze, binarne opozycje (wyzyskiwani — wyzyskujący) zastąpiły mniej przejrzyste opisy, typu zasada Pareto (20:80) itp. Rozumiem dalej, że przeciwstawiając "romantyzm" "klasowości", zwracasz w istocie uwagę na fakt, że romantyczne "pochylanie się" nad losem jednostkowo pokrzywdzonych jest, wobec systemowo obecnej nierówności, rodzajem straty energii, bo problemy systemowe należy rozwiązywać systemowo. Oddzielnym zagadnieniem jest dwukrotnie użyte przez Ciebie sformułowanie "ponad miarę" (wynikającą z podziału pracy), to sformułowanie ryzykowne, grożące nadinterpretacjami i nieporozumieniami. Ale mniejsza z nim. Jeśli zgodzisz się na powyższe (nieudolne i skrótowe) podsumowanie, pozostaną dwa pytania. Czy sądzisz (i czemu), że współczesna lewica jest wyzuta z owego "klasowego" (systemowego) punktu widzenia spraw społecznych? To w sprawie diagnozy; wbrew temu, co piszesz, prawica stara się ową systemowość zacierać, przeciwstawiając jej *naturalność* nierówności na poziomie jednostek (wolnych kowali swego losu, którzy itd., a komu się nie udało, sam sobie winien itd. itp.). Inaczej mówiąc, nie dlatego istnieje nierówność w podziale dóbr, że stosunki społeczne są produktem władzy, kapitału, monopolu itp., a dlatego, że niekórzy są mniej zdolni lub się lenią. Z tym wszystkim, w sformułowaniu postulatu "problemy systemowe należy rozwiązywać systemowo" jest ukryte założenie, że *w ogóle* należy je rozwiązywać (tzn. dążyć do jakichś przekształceń owych stosunków społecznych, głównie zazwyczaj chodzi o ich aspekt ekonomiczny). Przyjęcie takiego założenia wiąże się z pewnym wyborem aksjologicznym, wyborem, który wcale nie jest taki oczywisty. I tu wracamy do idei (na przykład) "braterstwa", do "uznania w solidarności międzyludzkiej jednej z naczelnych wartości" Strzeleckiego. Czy zatem wolno/warto przeciwstawiać "romantyczną" lewicowość (wybor aksjologiczny, czy też "odruch", o którym wspomniał Rylew)? Chyba o tyle, o ile sam taki odruch to za mało, by rozwiązywać problemy; podobnym odruchem można też karmić działalność charytatywną, do której wzywa współcześnie prawicowy neocons i którą nawet niejednokrotnie uprawia.

kot   |23.07.2008 18:08:18 Wolałbym gdybyś mnie przycisnął do muru, odnosząc się konkretnie do tego co nazwałeś frazami. Gdy napisałeś poprzednio, że to ,, jakieś mętne,,, to miało dla mnie konstruktywny sens. Natomiast potraktowanie, że sformułowania, których użyłem można traktować niezgodnie z tym jak zostały zapisane  jako nie- jednoznaczne, jest dla mnie gorsze niż najostrzejsza i w sposób najostrzejszy wyrażona krytyka. Krytyka jest piękna, bo stanowi wyzwanie. To co piszę nie nadaje się do szybkiego czytania, bo prawie każde zdanie jest albo tezą albo argumentem- mimo formy niekiedy felietonowej. Nie przeciwstawiłem zakorzenienia MYŚLENIA lewicowego w naturze klasowej społeczeństwa - postawie romantycznej. Napisałem że postawa romantyczna jest nie wystarczającą. Nie tępię postawy romantycznej. W Polsce jest teraz niezbędna. Zdolni młodzi doktoranci nauk społecznych, wchodzący w życie zawodowe i społeczne, których chętnie przejęłaby PO lub PIS, a których nie dostrzegają lewicowe struktury establishmentu muszą wykazać dużo romantyzmu aby uprawiać naukę ( jakby teraz bliższą lewicy) za marne pieniądze niż prawicowy pijar -za duże. Napisałem, że natura klasowa społeczeństwa jest pewną obiektywną rzeczywistością. Dlatego należy ja uwzględniać, tak jak uwzględniamy grawitacje. Romantyzm jest motywem działania natomiast natura klasowa społeczeństwa obiektywną rzeczywistością. Nie mogą to zatem być wykluczające się pojęcia , bo są rozdzielne. Upieram się, że beneficjenci są ,,praktykującymi marksistami,, że mają wysoko rozwiniętą świadomość klasową. Lecz czy to ma znaczyć, że są gotowi określić się jako odrębna klasa społeczna ?! Wczuj się w ten pozorny paradoks. Weź te różne lewiatany, związki pracodawców. Czy oni nie mają dobrze uświadomionego interesu klasowego? Spróbuj coś powiedzieć o podwyższeniu podatków, o utrudnieniach zwalniania pracowników! Będą twierdzić, nie ma żadnych klas społecznych tylko podział na leni i pracowitych. Swoje interesy przedstawiać jako interes całego społeczeństwa- przy pomocy armii zatrudnionych w tym celu, wysoko płatnych: polityków, dziennikarzy, prawników, historyków i ekonomistów i księży. Podział klasowy powstaje wtedy gdy wyłaniają się ze społeczeństwa beneficjenci, a nie dopiero wtedy gdy powstaje świadoma swoich klasowych interesów klasa wyzyskiwana. Przeciwnie, tak jak u Franka, tak jak w Solidarności klasa wyzyskiwana często działa przeciwko swoim interesom. Zatem ci, którzy mają świadomość zjawiska udają, że go nie ma, zaś ci, których to dotkliwie dotyczy z reguły tej świadomości nie mają . Wskazane jest zatem aby świadomość natury klasowej społeczeństwa mieli ludzie nauki i ludzie lewicy. Mówiąc o zakorzenieniu miałem na myśli wymóg postrzegania rzeczywistości w jej aspekcie klasowym. Czy sugerujesz, że po roku dziewięćdziesiątym lewica i nauki społeczne były tego świadome?

nameste  - Kot,   |24.07.2008 01:34:36 łatwiej mi przychodzi odnieść się do terminu "nauki społeczne" niż do terminu "lewica" (w Polsce po ‘89). Jestem przekonany, że nauki społeczne nie oderwały się od konstrukcji socjologicznych budowanych na pojęciu klasy (czy ty, odmiennie, sugerujesz, że socjologia zwiędła w latach 90-tych?) Co do "lewicy", desygnat jest rozmyty ;)

kot   |24.07.2008 05:05:21 Czy desygnat jest rozmyty, czy brak gotowości do redefinicji dotychczasowego desygnatu? -Ależ oczywiście, czy masz najmniejsze wątpliwości, że po roku 89 z pola widzenia polskich socjologów zostało wyparte pojęcie klas społecznych. Czy mylę się, że dopiero Ost i Dunn spowodowali w Polsce zainteresowanie się tymi desygnatami. Jeżeli jestem w błędzie proszę o kontrargumenty. Dla mnie, przykładem ekstremalnym jest twórczość socjologiczna Jadwigi Staniszkis i jej cielęce podążenie za politykami szukającymi winnego w uwłaszczeniu się nomenklatury postkomunistycznej, a nie w tworzącym się od nowa podziale klasowym. Zauważ, że Ost i Dunn w swoich ,, polskich,, książkach nie wspominają nawet o nim. Zjawisko do odnotowania i tyle. Z punktu widzenia nauk społecznych drugorzędne. Choć można by ciekawie poeksperymentować i zgodnie z podana przeze mnie definicją klasy społecznej ująć okres polskiej transformacji (aż do dnia dzisiejszego) jako starcie klasowe między miedzy konkurującymi o dostęp do dóbr i przywilejów klasami politycznymi. A Zapewne zorientowałeś się, że to o czym mówimy nie ma wiele wspólnego ze stratyfikacją społeczną dokonywaną przez socjologów, choćby tą reprezentowaną przez Henryka Domańskiego. Pozwolisz, że jeszcze raz przywołam i podeprę się tym co zrobili Ost i Dunn. Jeżeli uznasz dalej, że to o czym mówię jest rozmyte to zrozumiem . Rozmyte o tyle, że wymaga każdorazowego samookreślenia. Ale we współczesnej fizyce i matematyce jest wiele takich desygnatów, które mimo to nie przestają być realne. Uważam, że lewica nie może ignorować tego sposobu myślenia o rzeczywistości społecznej.

kot   |24.07.2008 07:02:47 nameste, oczywiście , że aksjologii nie da pominąć. Moim zdaniem, lewicowe zasadza się na założeniu, że na dłuższą metę inwestowanie w kapitał ludzki nie może się odbywać kosztem szeroko rozumianych inwestycji kapitałowych i jest lepsze także z punktu widzenia gospodarki.(więcej Szwecji, mniej Ameryka).

Rylew  - Lewicowość romantyczna   |24.07.2008 09:23:23 Jeśli można zgodzić się na używanie określenia romantyczna lewicowość to jednak nigdy jako skrawek wyrażający ludzkie odruchy współczucia, miłosierdzia, wsparcia jałmużną. To błąd lub szczególny przekręt na potrzeby dyskusji. Gdybyśmy się na to zgodzili to wtedy beneficjentów panującego systemu i ich ideologów podsuwających ludziom i praktykującym zwodniczą ideę miłosierdzia i jałmużny (zamiast sprawiedliwości), musielibyśmy także uznać za romantycznych lewicowców. Owszem lewicowość jest romantyczna bowiem zawiera w sobie pierwiastki buntu, protestu wobec krzywdy i niesprawiedliwości oraz potrzebę wolności. Nie mogę się także zgodzić na słowo odruch, które nie pasuje do pewnego rodzaju mentalności jaką jest lewicowość. Używam słowa instynkt, bo myślę, że większość ludzi kieruje się swego rodzaju instynktem, który podpowiada im np. że stosunki społeczne ustanowione czy kultywowane przez klasę panującą nie są ani sprawiedliwe, ani ekonomicznie uzasadnione, ani tym bardziej konieczne. Ci ludzie to szeroko rozumiana lewica lub jej bezpośrednie zaplecze. Instynkt to znacznie więcej niż odruch, nie muszę tego tłumaczyć. Od instynktu do świadomości droga krótka i naturalna, ludzie ci mogą stać się lewicą świadomą w ślad za wykształceniem i zrozumieniem porządku tego świata (natura klasowa społeczeństw i te inne:).

kot   |11.08.2008 09:24:39 To co pisze Rylew- piękne i przydatne. Idealistyczne zaangażowanie dodaje mocy działaniu. Tyle, że nie wystarcza. I wypala się. Lewicowa perspektywa ma mocne podstawy, nie tylko wynikające z natury klasowej społeczeństw (o czym pisałem). Ma jeszcze, powiedzmy, opokowe (od opoki) zakotwiczenie w procesach gospodarczych. 2. Lepiej inwestować w kapitał ludzki niż w finansowy ( jakby to zdanie nie wyglądało, wiadomo o co chodzi). Potwierdzeniem jest rozwój na przestrzeni ostatnich dwóch tysięcy lat. Coraz większe populacje z niebytu prymitywnej egzystencji są włączane w obieg społeczny i gospodarczy. 3. Konieczności, ba, przymusu zwiększania, a nie zmniejszania regulacji innych niż rynkowe. W miarę rozwoju i komplikowatywności relacji społecznych, gospodarczych, ekologicznych, politycznych, cywilizacyjnych, itd.

Napisz komentarz
Nick:
E-mail:	nie powiadamiajpowiadom
Strona www:
Tytu?:
UBBCode:	-kolor-jasnoniebieskiczarnyniebieskifuksjaszaryzielonyjasnozielonybordowygranatowyoliwkowyfioletowyczerwonysrebrnyturkusowybia?y?ó?ty -rozmiar-malutkima?y?rednidu?yogromny
	Prosz? wpisa? kod antyspamowy widoczny na obrazku.

Powered by !JoomlaComment 3.26

3.26 Copyright (C) 2008 Compojoom.com / Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved.”

Na podobny temat

• Szczęśniak: Polskie żądanie utopii
• Wolność, równość, samorealizacja
• Kuźnia, laboratorium, środowisko…
• Komunikat ws. Zarządu Stowarzyszenia i nowych członków zespołu KP
• www