Krytyka Polityczna - Białas: Odpowiedzialność Europy

Nowość w sklepie KP!

Katalog Książek KP

Najnowszy numer KP

Komentarze

CYTAT DNIA

Pytałem decydentów MFW, jakie mają dowody na to, że ich neoliberalna polityka jest właściwa. Odpowiadali, że nie potrzebują dowodów. Wyglądało to tak, jakby chodziło im nie o politykę, lecz o religię. Ale to tylko część odpowiedzi. Forsowali taką politykę także dlatego, że chciało jej Wall Street. Niestabilność, kryzysy, łączenie firm, dzielenie firm to raj dla sektora finansowego, który robi na tym ogromne pieniądze.
Joseph E. Stiglitz

Książki w sklepie KP

Warto przeczytać

Order software online

Białas: Odpowiedzialność Europy

Jacek Białas w rozmowie z Szymonem Grelą

10.04.2009

Szymon Grela, Krytyka Polityczna: W ostatnich dniach rozpoczął się polski etap ogólnoświatowej akcji Amnesty International o nazwie „Stop Torturom w Wojnie z Terroryzmem”. Jakie są jej cele?

Jacek Białas, Amnesty International: Kampania przeciwko łamaniu praw człowieka w „wojnie z terroryzmem” zaczęła się razem z samą wojna, ta akcja jest jej częścią. Jeśli chodzi o jej szeroki kontekst, to naczelnym założeniem jest doprowadzenie do zamknięcia bazy Guantanamo oraz ujawnienie przez władze amerykańskie utajonych miejsc przetrzymywania osób zatrzymanych podczas wojny z terroryzmem. Co prawda nowy prezydent USA Barack Obama, nakazał już zamknięcie bazy, wiemy jednak, że takich miejsc przetrzymywania jest więcej na świecie, o których nie jest tak głośno. Inne znane więzienia znajdują się w Abu Ghraib oraz w pobliżu afgańskiej bazy Bagram.

Nasz organizacja w żaden sposób nie sprzeciwia się działaniom rządów dążących do zapewnienia bezpieczeństwa swym obywatelom. Natomiast zapewnianie bezpieczeństwa musi iść w parze z poszanowaniem praw człowieka. Jeśli ktoś jest podejrzewany o terroryzm, to powinien zostać oskarżony, postawiony przed sądem i powinien zostać wydany wyrok, który będzie następnie wykonany. Natomiast sytuacja, że w miejscach takich jak Guantanamo przetrzymuje się ludzi bez żadnej postawy prawnej, jest nie do zaakceptowania.

Jeśli chodzi o tortury, to wiemy, że takie działania faktycznie miały miejsce. Choćby głośna sprawa waterboardingu, czyli podtapiania ludzi. Administracja George’a Bush’a, by załagodzić sprawę i uniknąć odpowiedzialności, miała zwyczaj eufemistycznie nazywać te tortury „specjalnymi sposobami przesłuchiwań”. To przerażające, że poprzednia administracja USA podważała najbardziej fundamentalne i nienaruszalne z praw człowieka, zakaz, od którego nie ma żadnych wyjątków. Bo każde prawo człowieka jest jakoś ograniczone. Prawo do wolności - przez zatrzymanie na 48 godziny bez decyzji sądu. Prawo do życia - gdy strażnik więzienny strzela do uciekającego więźnia, który nie chce się zatrzymać. Zakaz tortur jest natomiast nieograniczony. Nie można ich stosować i nie ma takich okoliczności pozwalających na ominięcie tego zakazu.

Jaki jest polski kontekst kampanii AI? Polska była oskarżana o to, że na naszym terytorium były tajne więzienia CIA.

Przede wszystkim domagamy się wyników śledztwa, w sprawie istnienie tajnych amerykańskich ośrodków przetrzymywania więźniów na terenie Polski. Zostało ono wszczęte przez prokuraturę w marcu ubiegłego roku. Samo rozpoczęcie takiego śledztwa to dobry krok ze strony polskich władz, ale jak do tej pory, żadne ustalenia nie zostały podane do publicznej wiadomości. Żądamy ujawnienia informacji dotyczących tego, czy komuś postawiono już jakieś zarzuty i czy został postawiony przed sądem. Jeśli śledztwo to jest dalej w toku i takich ustaleń jeszcze nie ma, to chcemy przynajmniej, by jego zakres i metodologia zostały przedstawione.

Czy pańskim zdaniem jest prawdopodobne, że takie więzienia w Polsce są lub były?

Amnesty International nie prowadziło żadnych własnych badań w tej sprawie, nie mamy pewności co do istnienia takich więzień, ale raport dotyczący tajnych więzień CIA, sporządzony przez senatora Dick’a Marty’ego dla Rady Europy, stwierdza, że istnieje duże prawdopodobieństwo, że takie miejsce istniało w Polsce.

Ponadto, z całą pewnością wiadomo, że jakieś samoloty CIA lądowały w Szymanach pod Szczytnem i uważam, że już sam fakt obecności tych samolotów jest podstawą, by śledztwo w tej sprawie rozpocząć.

Czy w innych krajach europejskich, poza Polską prowadzono śledztwa w tej sprawie?

Z tego, co wiem, takie śledztwo prowadzono w Danii, ale nie przyniosło zadowalających rezultatów. Zdaniem moim, jak i całego Amnesty International, nie było ono przeprowadzone w sposób rzetelny.

Czego oczekiwał Pan po ostatnim szczycie Unia Europejska – USA?

W bazie Guantanamo znajdują się obecnie osoby, wobec których wydano już wyrok uniewinniający i powinny one zostać przekazane krajom, z których pochodzą lub gdzie zostały schwytane. Jeśli z jakichś względów nie może do tego dojść, bo mogłyby być w tych miejscach torturowane lub uwięzione, to powinny mieć możliwość osiedlenia się w USA. Jednak część z tych osób nie chce się tam osiedlać, co jest uzasadnione, zważywszy na to, w jak okrutny i poniżający sposób potraktowały ich amerykańskie władze. Oczekiwałem, że podczas tego szczytu państwa europejskie zaproponują, że przyjmą do siebie te właśnie osoby.

W takim razie wyników szczytu nie może Pan nazwać sukcesem?

Raczej nie, właściwie niewiele się zmieniło. W trakcie szczytu omawiano kwestię więźniów, ale nie padły prawie żadne zadowalające zobowiązania ze strony żadnego z państw. Jeszcze przed szczytem Irlandia zobowiązała się, że gotowa jest przyjąć więźniów Guantanamo i uważam, że inne kraje powinny brać z niej przykład. Jednak deklaracja na przykład Francji, która zgodziła się na przyjęcie jednego tylko więźnia, to działanie raczej symboliczne, niż takie, które ma jakieś faktyczne znaczenie.

Oczywiście żaden z europejskich krajów nie ma obowiązku, by ludzi tych do siebie przyjąć. Jednak uważam, że skoro uczestniczyły one w programie tajnych lotów, i na ich terenach istniały ośrodki przetrzymywania, to moralność nakazuje, by wzięły na siebie chociaż część odpowiedzialności za tę sprawę.

Moje wątpliwości budzą warunki, na jakich osoby te mają być wydane krajom europejskim. Poza szczegółowymi aktami tych osób udostępnionymi wszystkim krajom UE, możliwe jest, że będą one miały ograniczone prawo do przemieszczania się pomiędzy państwami strefy Schengen.

Rozumiem pomysł z udostępnianiem akt. Myślę, że państwa te mają prawo wiedzieć, kogo do siebie przyjmują. Jeśli chodzi o ograniczenie swobody poruszania się, to jest to uzasadnione tylko, jeśli istnieje jakieś faktyczne niebezpieczeństwo. Jednak przy założeniu, że są to osoby niewinne, to nie widzę powodu, dla którego miałoby tak być.

Ostatnio pojawiły się informacje, że nowy szef CIA, Leon Panetta, nakazał zamknięcie wszystkich tajnych ośrodków przetrzymywania.

Owszem, ale takie założenia były zawarte już w akcie wydanym przez prezydenta Obamę jakiś czas temu. Zakładał on likwidacje Guantanamo i wszystkich innych ośrodków przetrzymywania CIA w przeciągu pół roku. Jednak rozporządzenie to ma pewną lukę, bo nie obejmuje krótkotrwałych, „tranzytowych” miejsc przetrzymywania, a tylko stałe ośrodki. Jeśli akt ten nie zostanie poszerzony, to takie miejsca dalej będą wykorzystywane, dalej stosowane będą praktyki, które nie powinny mieć miejsca.

Jakimi środkami AI zamierza w Polsce prowadzić całą wspomnianą akcję?

Od teraz do 26 czerwca, czyli Światowego Dnia Pomocy Ofiarom Tortur przewidujemy działania medialne oraz kierowane przez nasze grupy lokalne akcje publiczne w całej Polsce. Chcemy także zwrócić też uwagę ten problem w raporcie rocznym Amnesty International, który ma ukazać się w maju. Finał całej kampanii ma odbyć się właśnie 26 czerwca. Ponadto, w międzyczasie będziemy starać się przekonać jak najwięcej ludzi do pomocy nam. Naszą akcję można wesprzeć podpisując się pod apelem do premiera Donald Tuska na naszej stronie www.amnesty.org.pl.

Komentarze

Dodaj nowy