Krytyka Polityczna - Słownik transformacyjny: Terapia szokowa

Nowość w sklepie KP!

Katalog Książek KP

Najnowszy numer KP

Komentarze

CYTAT DNIA

Pytałem decydentów MFW, jakie mają dowody na to, że ich neoliberalna polityka jest właściwa. Odpowiadali, że nie potrzebują dowodów. Wyglądało to tak, jakby chodziło im nie o politykę, lecz o religię. Ale to tylko część odpowiedzi. Forsowali taką politykę także dlatego, że chciało jej Wall Street. Niestabilność, kryzysy, łączenie firm, dzielenie firm to raj dla sektora finansowego, który robi na tym ogromne pieniądze.
Joseph E. Stiglitz

Książki w sklepie KP

Warto przeczytać

Order software online

Słownik transformacyjny: Terapia szokowa

opr.: Julian Kutyła

06.06.2009

Terapia szokowa - przekonanie, że wstrząs często bywa etapem w drodze do prawdziwego ozdrowienia organizmu pochodzi już od Hipokratesa. Dopiero jednak Milton Friedman uczynił z terapii szokowej warunek konieczny dla ozdrowienia gospodarki i społeczeństwa. „Tylko kryzys – rzeczywisty lub postrzegany – prowadzi do realnych zmian” - pisał w przedmowie do swojego opus magnum zatytułowanego Kapitalizm i wolność (co ciekawe zdanie to wypadło z opublikowanego w 1993 roku polskiego przekładu – być może rany po polskiej wersji terapii szokowej, czyli po planie Balcerowicza, były jeszcze nie dość zabliźnione). Chodzi o to, by wykorzystać wstrząs, jakiemu poddane jest w czasie kryzysu społeczeństwo i przeprowadzić w tym czasie szereg posunięć demontujących przede wszystkim większość instytucji państwa opiekuńczego (cięcie podatków i wydatków socjalnych, deregulację, prywatyzację usług publicznych): „nowa administracja ma na przeprowadzenie poważniejszych zmian jakieś sześć do dziewięciu miesięcy”. Jak opisuje to Naomi Klein: „Guru szkoły chicagowskiej [czyli Friedman] przewidywał, że gwałtowność, skala oraz dynamika reform gospodarczych wywoła wśród społeczeństwa odpowiednie reakcje psychologiczne, które «ułatwią proces dostosowawczy»”. Jest to nowa wariacja na stary makiaweliczny temat. Według Machiavellego książę powinien wszystkie krzywdy wyrządzać na raz.

Wyrażenie terapia szokowa sugeruje, że system jest chory i wymaga koniecznej naprawy. Skojarzenie z medycyną sugeruje, że wybór i wprowadzanie w życie środków zaradczych jest domeną ekspertów i nie podlega decyzji obywateli, a czasami nawet muszą one być wprowadzane wbrew obywatelom (uprawnienia emerytalne, itd.). Z kolei słówko „szokowa” daje do zrozumienia, że nie będzie przyjemna. W Polsce wyrażenie to łączyło się często z uzdrawianiem finansów publicznych.

Pierwsze terapie szokowe na friedmanowską modłę przeprowadzono w latach siedemdziesiątych XX wieku w Nowym Jorku i w Chile. Dość ostre środki zastosowane w obu tych przypadkach, by doprowadzić do wstrząsu wśród mieszkańców zdają się sugerować, że zwolennicy terapii szokowej nieco zbyt dosłownie traktują ewangeliczną zasadę „jeżeli ziarno […] obumrze, przynosi plon obfity” (J 12, 24). Wiarę w skuteczność takich rozwiązań Naomi Klein nazwała „doktryną szoku” i w książce pod takim właśnie tytułem pokazała, jak służy ona neoliberalnym interesom na całym świecie od reformy zarządzania miastem Nowy Jork w latach siedemdziesiątych przez Chile, Polskę i Chiny aż po dzisiejszy Irak.

Komentarze

Dodaj nowy