Krytyka Polityczna - Między patriotyzmem a faszyzmem

Nowość w sklepie KP!

Katalog Książek KP

Najnowszy numer KP

Komentarze

CYTAT DNIA

Pytałem decydentów MFW, jakie mają dowody na to, że ich neoliberalna polityka jest właściwa. Odpowiadali, że nie potrzebują dowodów. Wyglądało to tak, jakby chodziło im nie o politykę, lecz o religię. Ale to tylko część odpowiedzi. Forsowali taką politykę także dlatego, że chciało jej Wall Street. Niestabilność, kryzysy, łączenie firm, dzielenie firm to raj dla sektora finansowego, który robi na tym ogromne pieniądze.
Joseph E. Stiglitz

Książki w sklepie KP

Warto przeczytać

Order software online

Między patriotyzmem a faszyzmem

Maciej Gdula

03.12.2006

Za każdym razem, kiedy wychodzi na jaw, że członek lub członkini Młodzieży Wszechpolskiej ma bliskie związki z neofaszystami, możemy usłyszeć, iż to zbieg okoliczności. Dla liderów MW i LPR zawsze winni są pojedynczy ludzie i nie ma to żadnego związku z organizacją, do jakiej przynależą. Tak było przy okazji Piotra Farfała piszącego niegdyś do rasistowskich pisemek. Tak było kiedy wszechpolacy „zamawiali piwo” gestem Sieg heil. Tak było też ostatnio przy okazji Leokadii Więcek spędzającej czas w towarzystwie łysych kolegów i płonącej swastyki. Roman Giertych w takich sytuacjach bywa stanowczy i domaga się ukarania winnych i wydalenia ich z organizacji.

Choć liderom narodowej prawicy zależy na przekonaniu wszystkich, że związki MW z neonazistami to odosobnione przypadki, nie powinno nam jednak umknąć, jak cienka granica dzieli te dwa środowiska. Znamienne są tu zdjęcia Wojciecha Wierzejskiego opublikowane przez „Gazetę Wyborczą”. Poseł na koncercie w Lesznie doskonale bawi się, tańcząc i obejmując półnagiego, spoconego kolegę skinheada. Dziennikarzom tłumaczy, że to koncert pieśni patriotycznej. Kaseta grającego w Lesznie zespołu Twierdza reklamowana jest przez wydawnictwo jako ” White power rock'n'roll”. Natakie hasło nóżki same rwą się do tańca.

Roman Giertych zbył te zdjęcia śmiechem. Rzeczywiście na zdjęciu widać tylko obejmujących się mężczyzn. O związkach posła Wierzejskiego ze skinheadami można domniemywać, ale niczego nie można niezbicie udowodnić. Ta sytuacja dokładnie odzwierciedla status Młodzieży Wszechpolskiej. Oficjalnie nie da się jej zarzucić związków z neofaszyzmem. Statut stowarzyszenia zarejestrował sąd, a publiczne wypowiedzi liderów i członków MW kreślą wyrazistą różnicę między faszyzmem a patriotyzmem.

Tylko co jakiś czas jak szkielet z szafy wypadają dowody na związki wszechpolaków z neonazistami. Rodzinne podobieństwo między pomysłami neonazistów i MW jest tajemnicą poliszynela, ale tym ostatnim wolno jednak działać, bo, uczestnicząc w życiu publicznym, nie przekraczają pewnych granic. Nie głoszą oficjalnie antysemityzmu, wyższości białej rasy i narodu polskiego, a pod działaniami przeciw środowiskom homoseksualnym podpisuje się przecież cała polska prawica.

Istnienie takiej organizacji może się nawet wydawać idealnym rozwiązaniem kwestii prawicowego ekstremizmu. Niezależnie co myślą sobie członkowie MW, to jednak w działalności publicznej zmuszeni są dopasować się do norm demokratycznych. Roman Giertych pojechał przecież do Jedwabnego. Powiedział też, że Dmowski nie miałby dziś ze swoimi poglądami szans na członkostwo w MW. Wpuszczenie wszechpolaków na salony uchodzić może więc za lepsze wyjście, bo przynajmniej podlegają kontroli i cywilizują się. Gdyby pozostali poza oficjalną sceną publiczną nastąpiłaby ich radykalizacja i byłyby z tego tylko większe problemy.

Traktowanie Młodzieży Wszechpolskiej jako sposobu na ograniczenie prawicowego ekstremizmu jest jednak złudne. Organizacja ta może przyczynić się do sukcesów skrajnej prawicy w Polsce. Nie chodzi tu jednak o demaskowanie prawdziwych sympatii wszechpolaków. Nie chodzi mi także o wskazywanie niebezpieczeństw, jakie wiążą się z przyzwoleniem na publiczne funkcjonowanie osób mających na koncie wypowiedzi rasistowskie i antysemickie, choć nie jest to przecież błahostka. Większym zagrożeniem wydaje mi się jednak zadomowienie się wszechpolaków na salonach i ich akceptacja polityki gospodarczej rządu, który nie rozwiązuje społecznych przyczyn rozprzestrzeniania się postaw faszystowskich.

Niemiecki filozof Max Horkheimer mawiał, że jeśli ktoś nie chce mówić o kapitalizmie, powinien także milczeć o faszyzmie. Pojawianie się i upowszechnianie postaw faszystowskich jest związane z niedomaganiami kapitalizmu. Tak było siedemdziesiąt lat temu i tak jest obecnie. Nie jest tajemnicą, że rekrutacja do organizacji neonazistowskich dokonuje się ze środowisk społecznie upośledzonych. Trafiają tam ludzie bez szans na godne uczestnictwo w życiu społecznym, którzy w przemocy poszukują potwierdzenia własnej wartości.

Sukces narodowej prawicy w Polsce nie był eksplozją irracjonalizmu ciemnego ludu, ale związany był przede wszystkim z niedomaganiami budowanego w Polsce modelu kapitalizmu. Niechęć do liberałów i elit była artykulacją ludowego sprzeciwu wobec niesprawiedliwości systemu, który wielu skazuje na upokorzenie, niepewność i pracę za grosze.

Rząd narodowo-ludowy PiS, Samoobrony i LPR, gdzie prym wiodą politycy wywodzący się z MW, miał prowadzić politykę skierowaną na zmianę tego stanu. Rząd powtarza co prawda, że jest socjalny, ale jego polityka gospodarcza to w dużej mierze kontynuacja wcześniejszych tendencji. Zachowane zostały na przykład stawki podatków, ale zmieniono kwoty progów podatkowych, dzięki czemu zyska 5 proc. najlepiej zarabiających. Ograniczono podatki od spadków, co oczywiście zwiększy szanse życiowe dzieci ludzi zamożnych. W przyszłym roku na wydatki socjalne przewidziano mniejszą część budżetu - w 2006 r. było to 17,2 proc. ,w 2007 r. ma to być 16,9 proc.

MW firmuje tę politykę i staje się kolejnym środowiskiem, które tylko obiecywało zmianę. To może doprowadzić do przekonania, że zmiana tego systemu legalnymi środkami jest niemożliwa, ponieważ każdy marsz przez instytucje kończy się tak samo - reformatorom mija reformatorski zapał. Pogłębianie się tendencji społecznych sprzyjających rozprzestrzenianiu się postaw faszystowskich i poczucie niemożności wpływu na rzeczywistość za pomocą procedur demokratycznych może być zatem realną bazą umacniania się w Polsce postaw faszystowskich.

Za tę sytuację nie będą odpowiadać wyłącznie Roman Giertych albo Młodzież Wszechpolska, choć są oni częścią układanki. Odpowiedzialność spadnie na całą rządzącą koalicję, która obiecywała zmianę systemu i nie dotrzymała słowa.

Tekst ukazał się w „Rzeczpospolitej” z 4 grudnia 2006.

Komentarze

Dodaj nowy