|
 Zastanawiamy się, na ile niezłożone aplikacje i niezrealizowane projekty mogą stać się przedmiotem debaty i - paradoksalnie - próbą zmiany percepcji. Przedstawiamy propozycję programu obchodów Europejskiej Stolicy Kultury 2016, której nie zgłosiłyśmy w zakończonym wczoraj przetargu na stworzenie aplikacji Miasta stołecznego do II etapu starań o tytuł ESK. Poszłyśmy na skróty. Oferujemy korzystanie z tej kuratorskiej aplikacji - traktującej miasto jako ready-mad - wszystkim, który dostrzegą w niej coś inspirującego: przyszłym zwycięzcom konkursu, licząc, że zgodzą się, żeby pasożytowała ona na ich przyszłej koncepcji; autorom programu rozwoju kultury w Warszawie do 2020 ; nam, tego programu społecznym konsultantom; przyszłej społecznej radzie kultury; bywalcom Chłodnej oraz też tym, którzy nigdy tam nie byli, ani nigdy też nie słyszeli o ESK.
W 2010 roku teatr Gessnernallee w Zurichu obchodził swoje dwudzieste urodziny. O istnieniu tej instytucji decydują mieszkańcy w demokracji bezpośredniej. W głosowaniu w 1990 roku zdecydowali, że teatr otrzyma kilkanaście milionów dotacji. Dwadzieścia lat później, żeby się im odwdzięczyć, teatr zorganizował akcję „We save Zurich”. Instytucja został zamknięta, a reżyserzy i artyści pracowali z organizacjami, które tworzą esencję miasta i społeczeństwa – ochotniczą straż pożarną, stowarzyszeniami pływaków, działkowcami, informatykami pracującymi nad oprogramowaniem open source, oraz innymi ciałami, które opierają się na kreatywności, udziale dobrowolnym, społeczeństwie sieciowym oraz działaniu na rzecz dobra wspólnego i tworzenia symbolicznej wartości dodanej. „We save Zurich” to gest wyjścia z instytucji kultury do współczesnych miast, społeczeństw i ich obywateli; oparcie się o entuzjazm i pasję jako ich siły napędowe.
Jak publiczność może odzyskać, to co publiczne? - propozycja metody konstruowania programu obchodów ESK
Niniejsza propozycja programu obchodów ESK 2016 w Warszawie może brzmieć jak baśń bożonarodzeniowa. W naszych zamierzeniach jednak nią nie jest. Jedną z jej inspiracji była opisana powyżej akcja artystów szwajcarskich, a także wydana niedawno książka Ekonomia kultury. Przewodnik Krytyki Politycznej (w której wielu badaczy, twórców i publicystów zabiera głos na temat przyszłości sektora kultury oraz krytyki koncepcji miast i przemysłów kreatywnych), a także treść Manifestu Komitetu na rzecz Radykalnych Zmian w Kulturze. Niniejsza propozycja jest jednocześnie oparta o dwa priorytety założeń Unii Europejskiej w staraniach o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Pierwszy z nich to „czynnik europejski”, zgodnie z którym nie można realizować idei demokracji bez dobrze działającego sektora publicznego i bez konstytucyjnie zagwarantowanego powszechnego dostępu do kultury. Drugi zaś to idea „rozwoju miasta i jego obywateli” w sektorze kultury i poza nim, gdzie ważna jest „trwałość i stanowienie integralnej części długofalowego rozwoju kulturalnego i społecznego miasta.”
Proponowany scenariusz rozwoju sztuki i kultury do rok 2016 i w trakcie jego trwania zakłada “rozproszenie” kreatywności i pracy artystów, kuratorów, architektów, naukowców i innych jednostek twórczych w rzeczywistości współczesnego miasta i jej publicznych instytucji. Scenariusz ten zakłada sytuację, w której twórcza atmosfera Warszawy nie zostanie utowarowiona, sprywatyzowana i zamieniona w serię pozornie różnorodnych festiwali (syndrom Miasta Festiwali w Krakowie), ale wykorzystana w szeroko-rozumianym sektorze publicznym, przyczyniając się do odzyskania zdegradowanego dziś w Polsce pojęcia tego, co „publiczne”. Wizerunek tego, co państwowe: administracji, jednostek organizacyjnych, instytucji (z wyłączeniem instytucji kultury - te mają się inaczej!) jest bardzo słaby, obarczony “czarną aurą”. Powszechnie uważa się, że rodzice, którzy posyłają swoje dzieci do szkoły państwowej podejmują wielkie ryzyko, a poród w szpitalu publicznym jest traumą. Może i - niestety - jest, jednak też z naszej winy.
Proponujemy by twórcy - jako motor rozwoju społecznego oraz ekonomicznego, katalizator idei i wartości, generator kapitału społecznego – zostali zaproszeni do wejścia w dialog z instytucjami o charakterze publicznym, które będą chciały poddać się takiemu eksperymentowi. Służby, czy ośrodki, miejskie takie jak: Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Straż Miejska, Zarząd Transportu Miejskiego, Biuro Rzeczy Znalezionych, Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania, będą miały szanse stać się hubami twórczymi, wyzwolić się z mechanizmów biurokracji, stać się bardziej wydajne, skuteczne i twórcze. Wytworzona w projektach wartość nie zostanie zagarnięta przez patenty lub interesy korporacji, ale ma szansę zostać trwale wykorzystana w zmianie pola symbolicznego wokół sektora publicznego w Warszawie. Do tego procesu, obok artystów, chcemy włączyć aktorów społecznych mało obecnych w sztuce i w sektorze publicznym - prawników, ekonomistów, programistów i innych ekspertów pracujących na rzecz sektora prywatnego i rynku.
Aplikacja do ESK w formie książki – która miałaby funkcjonować w obiegu ogólnodostępnym – byłaby próbą odpowiedzi na pytanie, jak - przy współpracy artystów i instytucji kultury, administracji m.st. Warszawy, instytucji samorządowych, trzeciego sektora i obywateli - sprawić, aby entuzjazm, kreatywność i innowacyjność były paliwem instytucji publicznych? W jaki sposób poprawić warunki pracy, aby działalność na rzecz społeczeństwa nie była żmudnym zajęciem, ale mogła być traktowana jako służba publiczna? W jaki sposób miasto jako działający twór, swoisty ready made, może być przedmiotem działań artystycznych?
Sztuka jako laboratorium społeczne (szczegółowy opis metody)
Sztuka współczesna, coraz częściej współtworzona z publicznością, stała się dziś poligonem doświadczalnym radykalnych i progresywnych idei związanych z przyszłością miast, społeczeństwem obywatelskim, partycypacją, zmianą społeczną, samoorganizacją, czy też polityką mieszkaniową. Wiele warszawskich instytucji kultury: Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Krytyka Polityczna, Instytut Teatralny czy Fundacja Bęc Zmiana produkuje wiedzę i propaguje progresywne idee społeczne korzystając z dorobku nauk ścisłych, nauk społecznych, sztuki, ekonomii czy performatyki(rozumianej jako działanie skuteczne i subwersywne zarazem). Te idee realizowane obecnie w formie punktowych interwencji, mogą doprowadzić do kompleksowej przemiany przestrzeni Warszawy. Wprowadzenie ich dzięki programowi Europejskiego Stolicy Kultury ma szanse przedefiniować życie w Warszawie poprzez wykorzystanie zasobów pochodzących z różnych sektorów. Przyczyni się również do wprowadzenia nowej, może ryzykownej, propozycji dla realizacji obchodów Europejskiej Stolicy Kultury. Zamiast serii festiwali, o które Warszawa nie musi walczyć, bo je ma, będzie to radykalny program kulturalno-społeczny.
Krąży opinia, że Warszawa nie dostanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury. Po pierwsze dlatego, że jest europejską stolicą kultury, a po drugie, że kultura ma się tutaj przez ostatnie lata nadzwyczajnie dobrze. “Nigdy wcześniej ani teatr, ani film, ani sztuki wizualne, ani literatura z Polski nie cieszyły się równie dużym prestiżem międzynarodowym” - pisze dyrektor Instytutu Teatralnego Maciej Nowak. Pojawia się coraz więcej wydarzeń zarówno w obszarze tzw. kultury wysokiej, odkrywania nowych obliczy miasta (alternatywne przewodniki, przywracanie zapomnianych narracji, i in.) oraz proponowania alternatywnych wizji przestrzeni miejskiej publicznej i półpublicznej (Dotleniacz Joanny Rajkowskiej, Wspólna Sprawa oraz Park Rzeźby i praca z osiedlowymi bibliotekami Pawła Althamera, a także Kultura 2.0 prowadzone przez Edwina Bendyka i Alka Tarkowskiego oraz wiele innych). Działania te są skierowane na promowanie lokalnej specyfiki Warszawy, aktywizowanie mieszkańców, badanie relacji między kulturą i systemem własności intelektualnej.
Bądź realistą, żądaj niemożliwego! (koncepcja programu)
Działalność twórcza związana z innowacyjnością, twórczością i rozwojem osobistym, niegdyś utożsamiana głównie z polem sztuki, obecnie jest wykorzystywana przede wszystkim przez globalne korporacje, które korzystają z rozwoju technologicznego oraz dostępu do informacji, aby pomnażać kapitał. W kapitalizmie kognitywnym twórczość i innowacyjność mają służyć przede wszystkim systemowi. Ich korzenie jednak - jak zauważa Luc Boltański - tkwią w sztuce. Progresywna działalność edukacyjna, społeczna, również polityczna opiera się często na rozwiązaniach wypracowanych przez sztukę, czego najlepszym przykładem jest przemysł reklamowy, gdzie następuje szybka wymiana kapitału symbolicznego na kapitał ekonomiczny. Wiedza i kreatywność paradoksalnie znacznie rzadziej skierowane są na tworzenie dobra wspólnego, i polepszanie życia w mieście jako całości. W tej sytuacji konieczne jest przeciwstawienie się przez świat sztuki komercjalizacji nadwyżki twórczej. Europejska Stolica Kultury daje możliwość przywrócenia społecznego wymiaru kultury oraz wypracowanie narzędzi pozwalających zapobiegać społecznemu wykluczeniu.
Lata 2011-2015 poświęcone zostaną konsultacjom, negocjacjom, tworzeniu interdyscyplinarnych i międzynarodowych zespołów przygotowujących idee stałych zmian w strukturach i rozwiązaniach miejskich przedsiębiorstw. Ogłoszenie konkursów, formowanie i mapowanie grup roboczych (tzn. hubs) z pola sztuki i nauki będzie próbą odpowiedzi na pytanie, jak sprawić, by instytucje publiczne odzyskały zdegradowany potencjał dostępności, twórczości i samoorganizacji. Rok 2016 natomiast będzie oparty na serii progresywnych projektów w tych instytucjach, zrealizowanych we współpracy z sektorem niezależnym, warszawskimi instytucjami kultury, instytucjami samorządowymi, a także sektorem prywatnym. Wybór projektów będzie odbywać się w oparciu o otwarte, ogólnoświatowe konkursy oraz łączenie innowacyjnych rozwiązań i grup powstałych w kontekście akademickim, anarchistycznym czy utopistycznym.
Artyści, kuratorzy i kreatywne jednostki kultury jako paliwo poza-kulturalnych instytucji publicznych (kryterium europejskie)
Nasza propozycja ma na celu zrealizowanie demokratycznej wizji kultury: uspołecznienie kultury poprzez włączenie różnych aktorów życia miejskiego w kreatywny proces twórczy. Punktem odniesienia będą najlepsze przykłady działania zrealizowane na pograniczu strategii kulturalnej, performatyki, sztuki i życia codziennego, które można odnaleźć m.in. w Ameryce Południowej(w Bogocie czy Porto Allegre), czy też w działaniach grupy Artist Placement Group, gdzie indywidualna i społeczna kreatywność, innowacyjność i twórcza aktywacja zostały uznane za podstawę, którą artyści mogą wnieść w politykę kulturalną i społeczną.
Jednocześnie bezpośrednio odnosimy się do priorytetów aplikacji z 1 tury: Warszawa jest laboratorium współczesności nastawionym na poszerzanie grona odbiorców i wytwórców, rozwija koncepcje współdziałania, kulturę partycypacyjną oraz transformację społeczną poprzez kulturę.
Przykładowa współpraca ze służbami miejskimi i jej znaczenie (kryterium Miasto i obywatele)
Modele współpracy ze służbami miejskimi
Służby miejskie oraz inne instytucje o podobnym obszarze działania pełnią niebagatelną rolę w funkcjonowaniu miasta. Sposób ich działania wpływa na komfort życia mieszkańców. Jednocześnie to właśnie od dobrej woli tych służb, ich entuzjazmu i zaangażowania zależy powodzenie wielu projektów kulturalnych i społecznych, które wykraczają poza standardowe procedury.
Pracownicy służb miejskich to również pierwsze osoby, które stykają się z tym, co w mieście nowe i samorodne. Zarządzają narastającą tkanką miejską. Decydują o tym, czy spontanicznie powstały bazar będzie mógł przez chwilę istnieć, czekając na oficjalne pozwolenie, czy zniknie od razu. Nadają praktyczny wymiar interpretacji prawa odnośnie kontroli przestrzeni publicznych. Decydują, jakie działania ludzi są potencjalnym zagrożeniem, a jakie tylko nietypowymi, ale nieszkodliwymi społecznie, działaniami. Oddolne działania są, obok odgórnych planów, ważnym motorem zmiany społecznej. “Niepowodzenie miejskich utopii (modernistycznej, socrealistycznej) opartych na globalnej kontroli, centralnym sterowaniu oraz inżynierii społecznej, wynikało z walki z oddolną, spontaniczną aktywnością społeczną, której siła rozsadzała sztywny plan od środka.” Jednocześnie brak zarządzania samorodnymi procesami może prowadzić do lokalnych dysfunkcji i monopolizacji przestrzeni oraz atrofii przestrzeni publicznej. Tworzenie dobrze funkcjonującego miasta, włączającego twórcze inicjatywy mieszkańców wymaga współpracy różnych aktorów społecznych: władz miasta, służb miejskich, instytucji kultury, organizacji pozarządowych, ruchów miejskich oraz mieszkańców. Do tej pory służby miejskiej nie były traktowane jako aktywna strona działań mających na celu współtworzenie tkanki miejskiej, a ich „publiczny” charakter był zredukowany do zarządzania miejskimi dobrami.
(Przykładem takiego braku komunikacji jest pat na linii MPO-Nowy Teatr.)
Przykładowy model:
Etap 1. Wybrani artyści i naukowcy będą badać i analizować działania wybranych (chętnych) instytucji: jej potencjał, ograniczenia, obszar i sposób działania.
Etap 2. Wybrani artyści i naukowcy zaproponują służbom publicznym projekty (wypracowany wcześniej we współpracy z geograficznymi użytkownikami danej okolicy i/lub organizacjami pozarządowymi). Projekty będą dyskutowane, negocjowane i przekształcane we współpracy z radami nadzorczymi danych instytucji.
Etap 3. Realizacja wspólnych, progresywnych projektów w 2016
Modele współpracy z geograficznymi użytkownikami danej okolicy
Model 1. Nawiązanie przez wybranych artystów współpracy z lokalnymi samorządami oraz organizacjami pozarządowymi działającymi na danym terenie. Wyszukiwanie problemów trapiących geograficznych użytkowników danej przestrzeni, ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowania potrzeb i możliwości ze względu na wiek, płeć czy pochodzenie społeczne. Konsultacje społeczne we współpracy z socjologami w celu wybrania najważniejszych kwestii oraz wspólna (socjologów, artystów, administracji, służb miejskich, mieszkańców) praca nad rozwiązaniami palących kwestii.
Warszawa w Budowie
“Warszawa jest aktywna, ekspansywna, pozbawiona zahamowań. Jest dzika. Podczas gdy inne miasta stawiają na harmonię i porządek, Warszawa generuje całe spektrum oddolnych, niezależnych inicjatyw, które pozwalają zachować jej odpowiednią temperaturę życia kulturalnego. Poza tym, podczas gdy wiele innych miast musi szukać swoich atutów w przeszłości albo w niesprecyzowanej, mglistej przyszłości, to co najlepsze w Warszawie, albo dzieje się na naszych oczach, albo wydarzy się lada moment.” - pisze Sebastian Cichocki, kurator Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i jeden z współtwórców festiwalu Warszawa w Budowie. Festiwal Warszawa w Budowie zrewolucjonizował spojrzenie na miasto, jako na społeczno-urbanistyczne laboratorium, w którym zachodzą głębokie zmiany, składające się na obraz miasta przyszłości. Propozycja niniejszego scenariusza rozwija główne założenia i metodologię zaproponowaną w Warszawie w Budowie - oddolnego projektowania miasta, spojrzenia na miasto jako na dzieło sztuki (tytułowy ready made), modyfikowanie percepcji mieszkańców, którzy dostrzegają potencjał w tym, co powszechnie uważane za brzydkie, chaotyczne, zdegradowane. Zainteresowanie działaniem instytucji stanowiących o życiu codziennym: Elektrociepłowni Siekierki, Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji m.st. Warszawy (w szczególności przestrzeni Filtrów), Straży Miejskiej, Warszawskiego Ogrodu Zoologicznego. Oraz wyjście z działalnością kulturalną poza ścisłe centrum stolicy. Te miejsca podczas Warszawy w Budowie stały się polem działań artystów i aktywistów. Podczas przygotowań i obchodów Europejskiej Stolicy Kultury staną się stałymi miejscami współpracy sektora kultury z sektorem odpowiedzialnym za życie codzienne Warszawy.
Miasto Talentów
Dziś stawia się za przykład Hawanę jako miasto niezwykle samowystarczalne; 50% żywności pochodzi z ogródków i upraw na terenie miasta i w jego pobliżu. Powszechne zacofanie i sytuacja kryzysowa doprowadziły do tego, ze naturalne zasoby miasta stały się źródłem jego potencjału. Podobna sytuacja jest w Kiszyniowie. Socrealistyczny masterplan nie zdołał usunąć przydomowych ogródków działkowych. Dzięki temu wiele domów i bloków w mieście jest częściowo samowystarczalnych, działa w oparciu o kulturę zwaną w Europie Zachodniej bio. Strategie wyszukiwania talentów polegają też na przedefiniowaniu podejścia do istniejących, lokalnych warunków; w przypadku Warszawy do pejzażu postkomunistycznego, czy palimpsestu historycznego. Krytycznego podejścia do zachodniocentryczności. Kreatywnego wtórnego i subwersywnego użycia reklam i przestrzeni publicznej. W Warszawie spółdzielnie działkowców działające na Żoliborzu, Siekierkach, Mokotowie nie tylko są przestrzenią rekreacji, ale również źródłem zdrowej żywności, która albo jest wykorzystywana na prywatny użytek, albo jak w przypadku Warszawskiej Kooperatywy Spożywczej jest współdzielona z innymi mieszkańcami.
Seria projektów w ramach programu ESK dla Warszawy będzie więc skupiała się na wydobywaniu potencjału działalności twórczej i przetwórczej mieszkańców oraz będzie rozwijała propozycję emancypacji społeczeństwa poprzez sztukę zaproponowaną przez Josepha Beuysa. Według Beuysa “wszelka ludzka wiedza pochodzi ze sztuki. Każda zdolność człowieka wywodzi się ze zdolności człowieka do sztuki, tzn. zdolności twórczego działania” oraz wpływu na kształt swojego otoczenia. Poczucie wpływu nie tylko prowadzi do rozwoju społeczeństwa, ale sprawia, że działający aktywnie ludzie nie są zredukowani do funkcjonariuszy systemu i mogą rozwijając swoją kreatywność. Służba publiczna nie jest przykrym obowiązkiem, ale misją, która ma celu działanie na rzecz wspólnego dobra.
Wisła – Rzeka Możliwości. Wisła – temat rzeka
Ostatnio w Paryżu postanowiono przywrócić naturę jej stanowi pierwotnemu, sprzed ingerencji człowieka. Jeden z parków został zamknięty i przez pół roku wolny od jakiejkolwiek akcji ludzkiej. Warszawa, ze swoimi dzikimi brzegami Wisły, dysponuje takim potencjałem od zawsze. Wystarczy go jedynie sproblematyzować, dowartościowując znaczenie ekologicznego korytarza stolicy, odzyskując dla mieszkańców niepowtarzalny krajobraz przyrodniczo-kulturowy, integrując lewobrzeżną Warszawę z dzielnicami prawobrzeżnymi bez zatracania ich specyfiki i różnorodności. Projekty w ramach ESK 2016 będą miały na celu eksplorowanie brzegów Wisły korzystając z kompetencji opiekujących się nią służb, ekologów i mieszkańców.
Współpraca z miastami hiszpańskimi
Sięgając po dobre wzory z Malezji proponujemy wdrożenie rozwiązań przekazywania mil lotniczych. Sektor prywatny będzie przekazywał mile wylatane przez biznesmenów na połączenia wspomagające wymianę kulturalną pomiędzy dwoma zwycięskimi miastami.
Propozycja wykorzystania przez m. st. Warszawę nagrody
konkursowej im. Meliny Mercouri w przypadku zdobycia tytułu ESK 2016
Proponujemy, żeby honorowym ambasadorem starań Warszawy stał się Manuel Castells, wybitny hiszpański socjolog. Autor książki o Społeczeństwo sieci i Kwestia miejska, zauważa, że kreatywność i sam umysł ludzki stał się dziś czynnikiem produkcji. Pieniądze z nagrody mogłyby być przeznaczone na stworzenie hubu, który Castells mógłby poprowadzić na temat mechanizmów produkcji kultury, warunkami pracy i analizą wszystkich sektorów w społeczeństwie informacji i kapitalizmie kognitywnym. Hubu w którym, tak jak my starałyśmy się w tej aplikacji, łączyłyby się wątki Stosowanych Sztuk Społecznych Artura Żmijewskiego o doraźności i zaangażowaniu sztuki z serią niezwykle rzadkich zdarzeń manifestu nooawangardy.
DECYZJA NR 1622/2006/WE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY, z dnia 24 października 2006 r.
Kuba Szreder, Kultura się z wami policzy [w:] Ekonomia Kultury. Przewodnik Krytyki Politycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010
Aleksandra Wasilkowska, Warszawa jako struktura emergentna [Em_Wwa 1.0], w: Em.Wwa_1.0: Warszawa jako struktura emergentna. Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2009
Joseph Beuys, Każdy artystą, w: Zmierzch estetyki - rzekomy czy autentyczny?, red. S. Morawski, Czytelnik, Warszawa 1987, s. 268-269.
Dziękujemy za przeszłe i przyszłe rady oraz wsparcie:
Zespołowi studiów Sztuka.Przestrzeń Publiczna.Demokracja na warszawskim SWPS, a szczególnie Edwinowi Bendykowi, Agnieszce Kurant, Andrzejowi Nowakowi, Aleksandrze Wasilkowskiej, Krzysztofowi Wodiczko, oraz Dorocie Głażewskiej i Sławkowi Sierakowskiemu, Mateuszowi Halawie, Witkowi Hebanowskiemu, Krzysztofowi Herbstowi, Krzysztofowi Nawratkowi, Rene Wawrzkiewiczowi, Arturowi Żmijewskiemu, Zespołowi Miasta do spraw ESK oraz zawieszono-odwieszonej Radzie Programowej ESK oraz hipotetycznym ekspertom zewnętrznym z ekonomii, prawa, gospodarki, planowania przestrzennego, którzy może będą chcieli zabrać głos w debacie na ten temat.
Na podobny temat
|
Order software online 
@Spokojny "Overall proponuje...
Pomysł, żeby na każdą parę przypadało...