Zofia Zaleska: Zapowiadając swój tom wierszy zatytułowany „Mnemotechniki”, podkreśla pan, że nie jest autorem książki, lecz redaktorem. Co to oznacza?

Jarosław Lipszyc: Przyjąłem zasadę, że w „Mnemotechnikach” sam nie napiszę ani jednej litery. W całości będą one przetworzeniem cudzych tekstów, słów i liter. Udało się. Teksty, z których korzystałem pochodzą z Wikipedii - encyklopedii internetowej. Całość pracy odbywała się za pomocą kliknięć klawiszy: „kopiuj”, „wklej” i „zapisz”. Zderzając ze sobą fragmenty encyklopedycznych haseł, próbowałem opowiedzieć własną historię. Ale nie ośmieliłbym się nazwać autorem „Mnemotechnik”. Lista autorów tego tomiku ma kilkanaście stron, wielu z nich to nawet nie są ludzie. Czasami są to „boty”, czyli takie automaty zamieniające jedną informacje na drugą. Bardzo często są to pseudonimy albo wręcz numery IP komputera.

Jak się redaguje poezję?

- Metoda jest taka. Najczęściej bierzemy dwa hasła i zderzamy je ze sobą. Hasła powinny być od siebie dość odległe znaczeniowo, bo dopiero wtedy wydobywamy ze słów ich metaforyczny potencjał. Na przykład z fragmentów haseł „Lustro” i „Kastracja” powstał drukowany nie tak dawno w „Wyborczej” wiersz pod tytułem „Lustracja”. Oczywiście najpierw wypisuję sobie rozmaite, inspirujące i ciekawe dla mnie hasła, a potem sprawdzam, czy takie artykuły w ogóle w Wikipedii istnieją, a jeśli tak, czy pozwolą mi one stworzyć teksty literacko wartościowe. Bardzo często okazuje się to niemożliwe, bo hasła w Wikipedii są za krótkie albo po przeczytaniu nie widzę w nich żadnego poetyckiego potencjału. Bywają hasła trudne do przetworzenia i takie, które są prawdziwymi samograjami. Na przykład wiersz zatytułowany „Lalka Barbie” jest remiksem haseł „Lalka” Bolesława Prusa oraz „lalka Barbie”. Okazało się, że wystarczy w streszczeniu „Lalki” Prusa podmienić Izabellę na Barbie, a Wokulskiego na Kena i ten tekst zaczyna sam śpiewać.

Czyli najważniejszy jest kontrast?

- Bardzo różnie. Uniwersalna jest tylko metoda remiksowania, nie ma stałej zasady. Na przykład wiersz „Tęcza grawitacji”, który jest remiksem haseł „Tęcza” i „Grawitacja”, nie jest oparty na jakimś kontraście, ale ma tę zaletę, że jest tytułem bardzo dla mnie ważnej książki Thomasa Pynchona. Więc tak naprawdę gra jest podwójna - za pomocą nie swoich słów i tekstów próbuje opisać jeszcze inne cudze teksty. Mam różne strategie. Używając tej specyficznej metody próbuję zakomunikować coś dla mnie istotnego. Próbuje powiedzieć coś na temat statusu autora. Autor, w takiej formie, w jakiej jest obecny w dzisiejszej kulturze, stojący na piedestale geniusz tknięty palcem bożym, to potworna spuścizna romantyzmu. Ten boski status autora okropnie mi się nie podoba, dlatego w pewnym sensie mój tomik ma być manifestem antyautorskim. Nie ma autorów, którzy tworzą ex nihilo, artyści zawsze bazują na tym, co już zostało stworzone, nawet ci najbardziej oryginalni. Każdy z nas jest użytkownikiem kultury, jej redaktorem. Niemal wszystkie teksty zawarte w „Mnemotechnikach” tworzyłem publicznie. Korzystając z komputera i rzutnika remiksowałem je na oczach publiczności. Niektóre z nich powstały na przykład podczas spotkania w Stowarzyszeniu Pisarzy Polskich, gdzie ten sposób tworzenia wzbudził duży opór i pytania „Jak to możliwe, że poeta w ciągu kilkunastu minut, niejako na zawołanie tworzy wiersz?”, „A co z natchnieniem?”. Nie wierzę w natchnienie. Natchnienia nie ma, jest tylko ciężka praca.

Czytelnicy będą mogli dowolnie edytować tomik, przerabiać go, zmieniać, komentować?

- Tak. Tomik jest dostępny w serwisie Wikiźródła (pod adresem http://pl.wikisource.org/wiki/Mnemotechniki), który jest siostrzanym serwisem Wikipedii. Jest wypuszczony na wolnej licencji, co oznacza że każdy może go publikować, rozpowszechniać, edytować i dystrybuować jego zmienione wersje. Do czego zresztą gorąco zachęcam. Nie wiem tylko jeszcze, jak zareagują na to administratorzy Wikiźródeł, to będzie ciekawe doświadczenie.

Wrócił pan do pisania wierszy po siedmiu latach. Tymczasem zaangażował się pan w działania na rzecz wolnej kultury. Widać wyraźnie, że „Mnemotechniki” - tomik stworzony wedle reguł rządzących wolną kulturą - służą konkretnej sprawie, są kontynuacją pana pasji. Czy okres Lipszyca neolingwisty jest już zamknięty?

- W pewnym sensie to, co miałem do powiedzenia metodą neolingwistyczną, już powiedziałem i nie mam nic więcej do dodania. Metoda się wyczerpała, więc ją zmieniłem. Nie mam wrażenia, że wróciłem do pisania wierszy, bo nie wiem, czy to są wiersze. I nie wiem, czy kiedykolwiek wrócę do pisania wierszy. Być może to w ogóle ostatnia książka literacka, jaką publikuję. Myślę, że dużo podobnych do „Mnemotechnik” remiksów zobaczymy w najbliższym czasie, ale sam tej metody nie zamierzam dłużej używać. To jest ewidentnie tom projektowy, zrobiłem go - i teraz dalej zamierzam zajmować się tym, co dla mnie najważniejsze.

To znaczy?

- Wolnością. Interesuje mnie tylko poszerzenie granic wolności. Tym się naprawdę zajmuję, zarówno w literaturze, jak i w działalności społecznej.

Premiera książki Mnemotechniki Jarosława Lipszyca oraz dyskusja o netarcie z udziałem autora, Ewy Wójtowicz, Igora Stokfiszewskiego oraz Piotra Mareckiego
27 maja, wtorek, godz. 18.00, REDakcja, ul. Chmielna 26 lok. 19, domofon 319, Warszawa

Źródło: Gazeta Wyborcza Stołeczna, 27 maja 2008.

Na podobny temat

• Pisma internetowe o „Mnemotechnikach”
• ŻW: Prawda czasu, prawda Internetu
• Wiersz Lipszyca w Wyborczej
• REDakcja: Mnemotechniki i Net art
• Mnemotechniki