Krytyka Polityczna - Wiśniewska: Jak pudełko czekoladek

Nowość w sklepie KP!

Katalog Książek KP

Najnowszy numer KP

Komentarze

CYTAT DNIA

Pytałem decydentów MFW, jakie mają dowody na to, że ich neoliberalna polityka jest właściwa. Odpowiadali, że nie potrzebują dowodów. Wyglądało to tak, jakby chodziło im nie o politykę, lecz o religię. Ale to tylko część odpowiedzi. Forsowali taką politykę także dlatego, że chciało jej Wall Street. Niestabilność, kryzysy, łączenie firm, dzielenie firm to raj dla sektora finansowego, który robi na tym ogromne pieniądze.
Joseph E. Stiglitz

Książki w sklepie KP

Warto przeczytać

Order software online

Wiśniewska: Jak pudełko czekoladek

Agnieszka Wiśniewska

18.08.2009

Książka Przygoda myśli. Rozmowy obok filmu Łukasza Maciejewskiego to nie książka do czytania od deski do deski. To książka do czytania od czasu do czasu.

W Przygodzie myśli zebrane zostały wywiady, jakie Maciejewski zrobił z ludźmi związanymi z polskim kinem – głównie reżyserami i aktorami. Lista bohaterów książki jest imponująca: Wajda, Cywińska, Zanussi, Holland, Peszek, Nowicki, Lem. Wszystkie te wywiady ukazały się drukiem w „Tygodniku Powszechnym”, miesięcznikach „Kino” i „Film”, w „Machinie” czy „Kwartalniku Filmowym”. Część z nich pamiętam, czytałam. Teraz wracam do tych tekstów i próbuję sobie przypomnieć, co takiego mi się w nich podobało. Mam w głowie pustkę.

Książka Maciejewskiego jest produktem wydawniczym wymyślonym w bardzo prosty sposób – teksty już wydrukowane zbieramy w jeden tom. Pomysł to nie nowy. Wywiady, które dobrze się czyta w tygodniku, nie zawsze dobrze się czyta w książce. Matematyka nie sprawdza się w procesie twórczym. Jeśli jeden wywiad jest ciekawy, i drugi jest ciekawy, i trzeci, i siódmy, nie znaczy to, że zebranie ich w tom da dzieło o sile świetności dwudziestokrotnie większej. Wartości się w tym przypadku nie dodają. Co więcej, mogą się zbijać. W procesie tworzenia książki złożonej z tekstów wcześniej drukowanych działa nie zasada matematyki, a zasada pudełka czekoladek – jedna jest dobra, druga jest dobra, trzecia i piąta, ale po zjedzeniu dwudziestu może człowieka zemdlić.

Wywiady z tomu Przygoda myśli czyta się dobrze, gdy wydrukowane są w prasie, na pięciu stronach, zachęcają do leniwej lektury przy kubku kawy, gdy umieszczone są gdzieś pomiędzy wydarzeniami z kraju a recenzją filmu czy wystawy. Trafia się na wywiad z Krystianem Lupa i aż się oczy świecą ze szczęścia. Kiedy jednak rozmowa z Lupą umieszczona jest w stosie wywiadów do niej podobnych, traci na sile. Nagle wywiady te zaczynają nużyć, nudzić – pytania są przewidywalne, odpowiedzi powierzchowne, wszystko to jakieś oklepane, banalne. Na książce powinna widnieć instrukcja obsługi: „Czytać po cztery rozdziały i odłożyć na półkę, po paru dniach kurację powtórzyć. Sięgać po książkę aż do momentu dobrnięcia do ostatniej strony tekstu. Nie czytać całości za jednym podejściem.”

Łukasz Maciejewski ma serce do kina, ma dar zjednywania sobie rozmówców. Szkoda tylko, że tak niewiele z tego wynika. Przygoda myśli to egzemplifikacja sprawnie zrobionych wywiadów prasowych. Ot rozmowy o kinie, ogólniki, anegdotka, głębokie przemyślenie – rzemieślnicze dziennikarstwo.

We „Wstępie” do książki Maciejewski nie pisze, że zebrane w tomie wywiady są głosem na jakiś temat, pisze natomiast, że kocha kino i lubi rozmawiać z twórcami, pisze o robieniu wywiadów, a nie o tym, po co te wywiady robi. „Nie wiem, czy jest przepis na «dobry wywiad». Nie znam takiego. […] Dla mnie na pewno ważne jest to, żeby osobowość pytającego nie zdominowała rozmówcy. Wywiad nie powinien być nigdy megalomańskim popisem pytającego. Rozmowa dwóch osób polega na wymianie myśli, zrozumieniu, często także na dyskusji i polemice […].” Dyskusji i polemik jest w książce Maciejewskiego rzeczywiście niewiele. Dominują wysłuchania, takie jak wywiad z Andrzejem Wajdą. Na dziewięciu stronach mieści się opowieść o: tworzeniu historii przez kino, sensie pojęcia „polska szkoła filmowa”, przemawianiu własnym językiem w dzisiejszym kinie, presji politycznej, kinach studyjnych, Popiołach, Weselu, Katyniu i dziesięciu innych wymienionych z tytułu filmach, o teatrze, Solidarności, fascynacji Rosją, kapitalizmie, aktorach. Po jednym pytaniu na każdy temat. Na polemiki miejsca nie przewidziano.

„Chyba nie nadaję się na ostrego dziennikarza politycznego” – pisze dalej we „Wstępie” Maciejewski. Zbiór Przygoda myśli jest na to niezbitym dowodem. „[…] na szczęście kino jest pod tym względem bezpieczniejsze” – dodaje. Bezpieczniejsze jest na pewno dla tych, którzy nie chcą dyskutować i polemizować. W rozmowie z Krzysztofem Zanussim pojawia się temat współczesnej Rosji. „Rosja jest dzisiaj na rozdrożu – w bardzo ciekawym momencie historycznym.” mówi reżyser, rozpoczynając opowieść o rosyjskim konserwatyzmie i potrzebie modernizacji. Zanussi zastanawia się, czy „Rosja chce zmian świadomościowych, czy wystarczą jej reformy technologiczne, które – w odmiennych uwarunkowaniach społecznych – przeprowadzał Piotr I Wielki”. Na te słowa krytyk mówi, że „Putin chce być podobny do Piotra”. Zanussi ze śmiechem odpowiada mu „Nie ja to powiedziałem”. Kiedy wydaje się, że panowie rozpoczynają wymianę zdań o dzisiejszym społeczeństwie rosyjskim, Maciejewski zmienia temat i pyta o społeczeństwo polskie. Trzy pytania o współczesnej Polsce – temat się rozwija, a Maciejewski pyta Zanussiego o… idoli z czasów młodości.

Nie dowiemy się, co Zanussi myśli o modernizacji w Rosji czy Polsce i dlaczego Dorota Kędzierzawska woli być nazywana „reżyserką od dzieci”, a nie reżyserem-feministką, O wywiadach zamieszczonych w książce Łukasz Maciejewski pisze, jak o przygodzie – prywatnej i zawodowej. „Wierzę, że udało mi się usłyszeć od rozmówców to, co najważniejsze”. Czytam te rozmowy i niestety ja w to nie wierzę.