NOWOŚĆ W SKLEPIE KP
>>Już jest: KP30!
Komentarze
CYTAT DNIA
Nie możemy tworzyć idei, które będą łączyć ludzi, jeśli stracimy kontakt z tym, jakie jest ich życie. Jeśli nie wiemy, jak uznać sposób, w jaki ludzie obserwują świat, odczuwają go i doświadczają, nigdy nie będziemy w stanie pomóc im w uznaniu samych siebie albo zmianie świata na lepsze.
Marshall Berman, Przygody z marksizmem
Książki w sklepie KP
|
Order software online
|
„Post”- marksistowska książka post-„marksistowska” |
|
|
Julian Kutyła
|
|
03.02.2005 |
„Dzisiaj myśl lewicowa stoi na rozdrożu”. Tak rozpoczynają swoją ksiażkę Ernesto Laclau i Chantall Mouffe, teoretycy polityki, których praca Hegemony and Socialist Strategy. Towards a Radical Democracy ma być próbą redefinicji tradycyjnie utożsamianego z lewicą (Szkoła Frankfurcka) myślenia krytycznego. Zdanie to sformułowane w 1985 roku teraz tylko zyskało na aktualności.
Projekt Emancypacji, który przyświecał lewicy przez znaczną część jej historii realizowany był w imię uniwersalności. Socjaliści, jeszcze na początku XX wieku, przekonani byli, że proletariat stanie się klasą ostatnią, a w maju 1968 roku Daniel Cohn-Bendit mówił o upowszechnieniu się statusu studiującego. Doświadczenia drugiej połowy XX wieku (między innymi powstanie i upadek reżimów komunistycznych) stawiają jednak pod olbrzymim znakiem zapytania tradycyjne (uniwersalistyczne) motywy myśli lewicowej, dotyczące zarówno ujmowania socjalistycznego projektu, jak i prowadzących do niego dróg. Z drugiej strony, próba odnowienia myśli lewicowej poprzez projekt tzw. „trzeciej drogi” okazała się być politycznym i intelektualnym fiaskiem mimo, (a może właśnie z powodu?) początkowego przynajmniej, zaangażowania takich postaci jak np. Anthony Giddens. Laclau i Mouffe proponują coś całkiem innego.
Problem dostosowania myśli marksowskiej do potrzeb współczesności nie jest bynajmniej nowy, po raz pierwszy pojawił się bodajże wśród intelektualistów związanych z II Międzynarodówką (Bernstein, Kautsky, Luksemburg), gdy okazało się, że proroctwa Marksa dotyczące zaostrzania się konfliktu klasowego i nieuchronnie zbliżającej się rewolucji nie do końca się sprawdzają. Palącą potrzebą stało się wyjaśnienie przyczyn tego stanu rzeczy oraz sformułowanie wniosków na przyszłość.
Książka Hegemony and Socialist Strategy jest chyba najbardziej pomysłowym zastosowaniem teorii dekonstrukcji w przestrzeni filozofii politycznej. „Dekonstruować filozofię to inaczej przemyśleć ustrukturowaną genealogię jej pojęć, w sposób jak najbardziej rzetelny, wewnątrz niej samej” - pisał Jacques Derrida. Dlatego też Laclau i Mouffe nie opuszczają terytorium dyskursu marksistowskiego. Jak podkreślają we wstępie, jest to z całą pewnością książka post-marksistowska, ale w równej mierze post-marksistowska. Poprzez demontaż i przemieszczenie tradycyjnych podstaw lewicowego myślenia o polityce, korzeniami tkwiącego w filozofii marksistowskiej, Laclau i Mouffe prezentują swój pomysł na jej odświeżenie – projekt radykalnej demokracji. Niemożliwy do utrzymania w swojej starej formie, uniwersalizm dyskursu lewicowego zostaje przez nich rozbity i rozproszony za pomocą krytycznej analizy używanego w filozofii marksistowskiej pojęcia hegemonii.
Podobnie jak Laclau i Mouffe, rozpocznijmy może od genealogii tego pojęcia. Jego początki sięgają koncepcji rosyjskich socjaldemokratów, a służyło im ono do wyjaśnienia, przygodnego, politycznego zaburzenia historycznego procesu rozwoju stosunków produkcji, który to proces miał, jak wiemy, prowadzić do ciągłego zaostrzania konfliktu klasowego. Jednak swoje istotne dla autorów znaczenie, pojęcie hegemonii zyskuje dopiero w dyskursie Gramsciego. Wyzwala się tam od związków z koncepcją „aliansów klasowych”, obecnych jeszcze np. u Lenina. Hegemonia rozumiana jako proces tworzenia „woli zbiorowej” za pomocą ideologicznej artykulacji, ma charakter polityczny, jej podmiotami nie są jednak w sposób konieczny klasy, lecz raczej różne rozproszone siły społeczne. Jakie niesie to za sobą konsekwencje? Otóż ideologia nie jest już przez Gramsciego redukowana do roli nadbudowy nad ekonomiczną bazą, a uniwersalnym podmiotem historii przestaje być klasa robotnicza.
Odchodząc od marksistowskiego determinizmu ekonomicznego i klasowego, proletariat przestaje być tym samym w sposób szczególny predestynowany do statusu klasy hegemonicznej, autorzy starają się włączyć w swój polityczny i filozoficzny projekt również nowe ruchy emancypacyjne takie jak: feminizm, ruchy ekologiczne oraz związane z mniejszościami etnicznymi i seksualnymi, tworząc tym samym przestrzeń dla myśli krytycznej nowego typu, w której poziom uniwersalny pozostaje w ciągłym kontakcie i napięciu z tym, co lokalne i partykularne. Przestrzenią walk emancypacyjnych dla Laclau i Mouffe nie jest już tylko stosunek do środków produkcji, ale toczące się wewnątrz społeczeństw rozmaite praktyki (walki) dyskursywne.
Książkę tę można również czytać jako doskonałą, krytyczną historię XX wiecznej myśli lewicowej (nie tylko marksistowskiej), pokazującą jej rozmaite uwikłania teoretyczne oraz problemy praktyczne z owymi uwikłaniami związane. W związku z ostrą krytyką totalitaryzmu oraz ekonomizmu, na pierwszy plan wysuwa się rzecz jasna, polemika ze stalinowską ortodoksją oraz „późnym Althusserem”, z okresu Czytania Kapitału.
Ta szeroko omawiana i często cytowana w literaturze z zakresu filozofii politycznej, książka jest również pewnego rodzaju podstawą, do której odwołują się kolejne prace Laclau i Mouffe, obecnie, wraz ze Sławojem Żiżkiem, chyba najpopularniejszych przedstawicieli myśli lewicowej w Europie i na świecie.
Ernesto Laclau jest teoretykiem polityki. Ukończył studia na
Uniwersytetach w Buenos Aires i Oksfordzie. Od 1973 roku wykłada na
Uniwersytecie w Essex a także gościnnie m.in. na Uniwersytetach w
Buffalo, Chicago, Toronto oraz w nowojorskiej New School University.
Chantall
Mouffe jest filozofką polityki. Studiowała na Uniwersytetach w Louvain,
Paryżu, Essex oraz Londynie. Obecnie jest wykładowczynią politologii na
Uniwersytecie Westminster w Londynie.
Ernesto Laclau, Chantall Mouffe, Hegemony & Socialist Strategy. Towards a Radical Democratic Politics, Verso 1990
[pierwsze wyd. 1985; drugie 1987]
W najnowszysm numerze KP publikujemy rozmowę z Ernesto Laclauem i Chantall Mouffe.
Na podobny temat
|
|
Aktualizacja ( 25.10.2006 )
|
|
|
|
Pomysł, żeby na każdą parę przypadało...
Sympatyczna opowiastka. Sympatyczna, ...