Czy przejście od fordyzmu do post-fordyzmu jakie miało miejsce w reżimach produkcji wpłynęło na tradycyjnie rozumiany uniwersytet oraz system szkolnictwa wyższego? Bez wątpienia. W niniejszym wykładzie za kolektywem Edu-Factory chciałbym postawić i obronić tezę, że tym, czym dla industrialnego kapitalizmu była fabryka, dla obecnego stadium rozwoju kapitalizmu stał się uniwersytet z jego przedsiębiorczym modelem zarządzania. Widziany z tej perspektywy jest nie tylko podporą informacjonizmu, wytwarzającą wiedzę i informację niezbędną do napędzania procesu kapitalistycznej akumulacji, ale również miejscem produkcji konkretnych modeli podmiotowości. W momencie gdy w dużych polskich miastach uniwersytety zajęły miejsce dużych zakładów przemysłowych, pod względem zatrudniania największej ilości pracowników, powiązane z nimi rzesze studentów przekształciły się w „rezerwową armię pracy”. Zastanowimy się zatem w oparciu o jakie mechanizmy uniwersytet wytwarza konkretne podmioty pracowników, zarówno tych wypuszczanych na „rynek pracy” jak i trenowanych na swój wewnętrzny poligon. Uealastycznianie warunków zatrudnienia kadry naukowej czy objęcie nauczaniem na poziomie wyższym w 2008-2009 roku blisko 50% populacji w wieku 19-24 lat to tylko kilka pośród wielu czynników, sprawiających, że złudna staje się obietnica awansu społecznego oferowanego niegdyś przez systemy kształcenia. Czy rację ma zatem Beverly Silver twierdząc jakoby globalny proletariat jutra miał ukonstytuować się właśnie w instytucjach edukacyjnych i naukowych?

Krystian Szadkowski - absolwent filozofii na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, członek zespołu Pracowni Pytań Granicznych UAM oraz redaktor naczelny Praktyki Teoretycznej. Od kilku lat działa w środowisku Krytyki Politycznej. Zajmuje się współczesną włoską filozofią post-marksistowską oraz problematyką szkolnictwa wyższego.

Wystawa Robotnicy opuszczają miejsca pracy
6 lipca  –  5 września 2010


Punktem wyjścia dla wystawy są współczesne przemiany pracy i produkcji, które badacze określają mianem postfordyzmu i łączą z globalnym rozwojem społeczeństwa informacyjnego, sektora usług i ekonomii opartej na wiedzy. Taki model gospodarki rozszerza tradycyjne granice produktywności o zróżnicowane spektrum procesów: społecznych, komunikacyjnych, intelektualnych i emocjonalnych. Prowadzi to do zaangażowania podmiotowości pracownika i konsumenta w procesy produkcji i reprodukcji kapitału, które odbywają się na różne sposoby, wymykające się sztywnym kategoriom i hierarchiom

Praca staje się w tym ujęciu biopolityką, a więc zarządzaniem życiem, tworzeniem jego nowych form. Przemianie ulegają pojęcia kapitału i wartości dodatkowej. Zysk można bowiem produkować, przetwarzając informacje, obrazy, inicjując społeczne interakcje. Do tego wiele produktów czy usług musi być dziś sprzedane (według badań marketingowych) zanim powstanie, a konsumpcja nie zużywa ich całkowicie, tylko uruchamia nowe symboliczne i emocjonalne czynniki (np. poczucie przynależności do określonej grupy). Tym samym coraz trudniej zlokalizować jest miejsce pracy i handlowej wymiany. Wymóg ciągłej wydajności, samokształcenia, dostosowania do zmieniających się warunków  –  nazywany dziś pracą nad sobą  –  sprawia, że opuszczając stanowisko pracy, często wcale  nie przestajemy wytwarzać kapitału. Produktywność wkracza w obszary, od których kiedyś była oddzielana: czasu wolnego, rozrywki, doznań estetycznych, społecznego zaangażowania, politycznej akcji czy zajęć domowych. 

Na wystawie sproblematyzowane zostaną trzy główne i przenikające się wątki: przemysł, poszerzony i hybrydalny charakter współczesnej produktywności oraz praca i ekonomia artysty. Dzieła dotyczące przemysłu lub jego pozostałości postawią pytania o związane z fabryką procesy produkcji  –  również włączając w nie niematerialne przepływy znaczeń. Artyści umieszczający pracę w rozległym polu aktywności życiowych i społecznych, skoncentrują się m.in. na jej nieuchwytności, elastyczności i zmiennym statusie, pozwalającym np. balansować pracownikowi na granicy pomiędzy samorealizacją a (samo-)eksploatacją. I wreszcie: na ile praktyki artystyczne  –  polegające przecież na przetwarzaniu znaczeń i obrazów  –  związane są z aktualnymi przemianami kapitalizmu? Jakie ekonomie projektują artyści, gdzie leży potencjał zerwania z dominującymi modelami produkcji?

W związku z wystawą  przygotowywane są dwa nowe projekty: Janka Simona w Alaba International Market w Nigerii oraz Romana Dziadkiewicza.

Wprowadzeniem do wystawy jest cykl wykładów przygotowany we współpracy z Klubem Krytyki Politycznej w Łodzi.

Projekt „Robotnicy opuszczają  miejsca pracy” stanowi rozwinięcie problemów zasygnalizowanych na wystawie „Arbeiter verlassen die Arbeitsstätte” w Galerie für Zeitgenössische Kunst w Lipsku w 2009 r.

Artyści: Joseph Beuys, Rafał Bujnowski, Roman Dziadkiewicz, Miklós Erhardt, Harun Farocki, Aleksandar Batista Ilić (we współpracy z Ivaną Keser i Tomislavem Gotovac) Kristina Inčiūraitė, Piotr Jaros, Ali Kazma, Jean-Luc Moulène, Frédéric Moser & Philippe Schwinger, Peter Piller, Martha Rosler, Mika Rottenberg, Janek Simon, Škart, Mladen Stilinović, Mona Vătămanu & Florin Tudor, Ingo Vetter, Artur Żmijewski, Haegue Yang

Kurator: Joanna Sokołowska

Na podobny temat

• Łódź, 15 czerwca: Od pracy niematerialnej do pracy biopolitycznej
• Łódź, 8 czerwca: Praca i społeczna reprodukcja życia
• Łódź, 6 lipca - 5 września: Robotnicy opuszczają miejsca pracy
• Dominiak: Sztuka (o) pracy
• Łódź, 22 lutego: Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności