Od lat 70. obserwujemy przemiany w hegemonicznym paradygmacie pracy i produkcji, które badacze tego zagadnienia nazywają różnie: przejściem od fordyzmu do postfordyzmu, rozwojem gospodarki opartej na wiedzy, kapitalizmem kognitywnym etc. Wykład sproblematyzuje te przemiany z perspektywy pracy - pracujących, myślących, ucieleśnionych podmiotowości. Poprzez pojęcie pracy niematerialnej grupa socjologów i filozofów, głównie włoskiego obszaru językowego, stara się opisać nowy model pracy, w którym obejmuje ona praktycznie całe spektrum kognitywnych zdolności podmiotu. Pojęcie to należy jednak uzupełnić o pojęcie pracy biopolitycznej (co zrobili w Imperium Micheal Hardt oraz Antonio Negri), czyli pracy, która wykonywana jest na przestrzeni całego ciała społecznego, obejmując także emocje oraz samą reprodukcję życia.

Mikołaj Ratajczak - filozof i germanista, członek zespołu Pracowni Pytań Granicznych UAM, redaktor czasopisma filozoficznego „Praktyka Teoretyczna”, koordynator Projektu Agamben (2008/2009) oraz Projektu Biopolityka (2010). Interesuje się współczesną filozofią kontynentalną, w szczególności myślą radykalną oraz genealogią podmiotu i wspólnoty.

Kolejne wykłady wygłoszą: Krystian Szadkowski (22 czerwca) i Jan Sowa (29 czerwca).

Wystawa Robotnicy opuszczają miejsca pracy
6 lipca – 5 września 2010


Punktem wyjścia dla wystawy są współczesne przemiany pracy i produkcji, które badacze określają mianem postfordyzmu i łączą z globalnym rozwojem społeczeństwa informacyjnego, sektora usług i ekonomii opartej na wiedzy. Taki model gospodarki rozszerza tradycyjne granice produktywności o zróżnicowane spektrum procesów: społecznych, komunikacyjnych, intelektualnych i emocjonalnych. Prowadzi to do zaangażowania podmiotowości pracownika i konsumenta w procesy produkcji i reprodukcji kapitału, które odbywają się na różne sposoby, wymykające się sztywnym kategoriom i hierarchiom

Praca staje się w tym ujęciu biopolityką, a więc zarządzaniem życiem, tworzeniem jego nowych form. Przemianie ulegają pojęcia kapitału i wartości dodatkowej. Zysk można bowiem produkować, przetwarzając informacje, obrazy, inicjując społeczne interakcje. Do tego wiele produktów czy usług musi być dziś sprzedane (według badań marketingowych) zanim powstanie, a konsumpcja nie zużywa ich całkowicie, tylko uruchamia nowe symboliczne i emocjonalne czynniki (np. poczucie przynależności do określonej grupy). Tym samym coraz trudniej zlokalizować jest miejsce pracy i handlowej wymiany. Wymóg ciągłej wydajności, samokształcenia, dostosowania do zmieniających się warunków – nazywany dziś pracą nad sobą – sprawia, że opuszczając stanowisko pracy, często wcale  nie przestajemy wytwarzać kapitału. Produktywność wkracza w obszary, od których kiedyś była oddzielana: czasu wolnego, rozrywki, doznań estetycznych, społecznego zaangażowania, politycznej akcji czy zajęć domowych. 

Na wystawie sproblematyzowane zostaną trzy główne i przenikające się wątki: przemysł, poszerzony i hybrydalny charakter współczesnej produktywności oraz praca i ekonomia artysty. Dzieła dotyczące przemysłu lub jego pozostałości postawią pytania o związane z fabryką procesy produkcji – również włączając w nie niematerialne przepływy znaczeń. Artyści umieszczający pracę w rozległym polu aktywności życiowych i społecznych, skoncentrują się m.in. na jej nieuchwytności, elastyczności i zmiennym statusie, pozwalającym np. balansować pracownikowi na granicy pomiędzy samorealizacją a (samo-)eksploatacją. I wreszcie: na ile praktyki artystyczne – polegające przecież na przetwarzaniu znaczeń i obrazów – związane są z aktualnymi przemianami kapitalizmu? Jakie ekonomie projektują artyści, gdzie leży potencjał zerwania z dominującymi modelami produkcji?

W związku z wystawą  przygotowywane są dwa nowe projekty: Janka Simona w Alaba International Market w Nigerii oraz Romana Dziadkiewicza.

Wprowadzeniem do wystawy jest cykl wykładów przygotowany we współpracy z Klubem Krytyki Politycznej w Łodzi.

Projekt „Robotnicy opuszczają  miejsca pracy” stanowi rozwinięcie problemów zasygnalizowanych na wystawie „Arbeiter verlassen die Arbeitsstätte” w Galerie für Zeitgenössische Kunst w Lipsku w 2009 r.

Artyści: Joseph Beuys, Rafał Bujnowski, Roman Dziadkiewicz, Miklós Erhardt, Harun Farocki, Aleksandar Batista Ilić (we współpracy z Ivaną Keser i Tomislavem Gotovac) Kristina Inčiūraitė, Piotr Jaros, Ali Kazma, Jean-Luc Moulène, Frédéric Moser & Philippe Schwinger, Peter Piller, Martha Rosler, Mika Rottenberg, Janek Simon, Škart, Mladen Stilinović, Mona Vătămanu & Florin Tudor, Ingo Vetter, Artur Żmijewski, Haegue Yang

Kurator: Joanna Sokołowska

Na podobny temat

• Łódź, 22 czerwca: Na tropach fabryk kapitalizmu informacyjnego
• Łódź, 8 czerwca: Praca i społeczna reprodukcja życia
• Łódź, 6 lipca - 5 września: Robotnicy opuszczają miejsca pracy
• Dominiak: Sztuka (o) pracy
• Łódź, 22 lutego: Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności