---

Drugi dzień IV Krakowskich Dni Literatury, Instytut Goethego – spotkanie z przedstawicielami europejskiej sieci instytucji literackich HALMA, która oferuje rezydencyjne programy stypendialne. Zaprezentowane zostają m. in. instytucje z Niemiec, Estonii, Rumunii. Pokazy multimedialne wizualnie nakreślają specyfikę i swoistość przestrzeni należącej do terenów rezydenckich. Głównym założeniem organizatorów prezentacji jest uzmysłowienie odbiorcom, jak wiele możliwości oferuje współpraca w zakresie wymiany literackiej i jak znaczący wpływ może mieć ona dla rozwoju poszczególnych indywidualności artystycznych. Na potwierdzenie przysłuchujemy się rozmowie z uczestnikami programów stypendialnych. Dotyczy ona związku między genezą niektórych elementów ich pisarstwa, a konkretnymi: miejscem, czasem, ludźmi, napotkanymi dzięki działalności HALMY.

Wieczorem trafiamy do Bunkra Sztuki, który na dwie godziny stanie się przybytkiem europejskiego performance’u i sztuk wizualnych. Tobias Rauch i Janette Mickan na potrzeby swej prezentacji o industrialnej katastrofie („Reaktor”) mobilizują do współpracy publiczność, angażując początkowo tajemniczego górala, później zaś bohatera imprezy następnej – poetę Andreja Chadanowicza. Białoruska grupa pod przewodnictwem Illi Sina atakuje nas agresywnym manifestem politycznym, Monika Muskała łagodzi emocje pokazem amerykańskich slajdów, artysta ukraiński Nazar Honczar prezentuje swoje spojrzenie na „widzenie”, zaś spóźniony Sławomir Shuty generuje hałas w opozycji do słowa.

W piątkową noc klub „Piękny Pies” pęka w szwach. Na schodach tłoczy się różnorodna publiczność: trochę artystów i krytyków, fascynatów niszowej kultury, ale i stałych bywalców lokalu, przypadkowych imprezowiczów. Za chwilę sceną zawładnie jedenastu stypendystów Homines Urbani (oraz zjawiający się zawsze we właściwym miejscu i czasie Maciej Kaczka) i nie oddadzą tej władzy łatwo. Pierwszy występuje Serhij Żadan – kultowy już w Polsce ukraiński prozaik – tym razem z poetyckim, choć jak zawsze nieco buntowniczym programem. Następne prezentacje potwierdzą obiegowe stereotypy. Niemcy będą bardziej zachowawczy, z lekkim dystansem w stosunku do widzów, dokładni i skrupulatni w głośnej lekturze swych tekstów, Białorusini wykrzyczą, wyrapują, wybiją niepokorny rytm swoich kontrowersyjnych wierszy, zmuszą publiczność do interakcji. Pod sam koniec na scenie pojawi się dwójka charyzmatycznych konferansjerów: Andrej Chadanowicz i Joanna Rubinroth – wieczór należał do nich. Mimo późnej pory i zabawowych nastrojów liczni przybyli nagrodzili ich długą owacją.

Ciekawe wnioski, idealnie korespondujące z założeniami IV Krakowskich Dni Literatury, padają podczas seminarium „Europejska stolica kultury – europejskie wyzwania i możliwości”, rozpoczynającego trzeci dzień spotkań. Prowadzony przez Danutę Glondys i Bogusława Sonika wykład skierowany jest do przedstawicieli miast ubiegających się o zaszczytny tytuł, jednak refleksje, które padają na temat Krakowa, pozostają uniwersalne. „To miasto chciałoby być czymś innym, niż jest” konstatują rozmówcy. Chce, aby postrzegano je jako kolejny Wiedeń, Rzym lub Paryż, podczas gdy to, co jest dla niego niezwykle, to właśnie położenie w sercu Europy, między Wschodem a Zachodem, przeszłością i przyszłością. To właśnie Kraków powinien być kulturalnym centrum Europy Środkowej.

Sobotni wykład Igora Stokfiszewskiego „Co nowego w polskiej kulturze?” ma na celu przybliżenie zaproszonym obcojęzycznym twórcom i gościom specyfiki najnowszych nurtów kultury polskiej. Autor wybiera sposób definiowania oparty na charakterystycznym dla twórczości rodzimej kluczu – tak zwanym „zwrocie politycznym”. Przeprowadzając krótki rekonesans po najważniejszych tego typu zjawiskach zarówno w literaturze, jak i teatrze oraz sztukach wizualnych, doprowadza odbiorców do dynamicznej reakcji, przeradzającej się w dyskusję uwypuklającą zasadnicze różnice pojmowania kwestii związanych nie tylko z życiem artystycznym, ale przede wszystkim tych, które stanowią o odrębnościach społecznych, politycznych, dziejowych. Przy tym ich roztrząsanie umożliwia narodziny dialogu wciąż nowego, świeżego, usankcjonowanego w polu świadomości europejskiej.

  

---

Finałowy punkt programu to projekt „Willa Babel. Willa Kraków”. Ponad trzydziestu młodych artystów, cztery języki rozbrzmiewające z różnych pomieszczeń renesansowej willi i sąsiadującego z nią Domu Łaskiego. Literaci występują na dwie zmiany, ale nie liczy się tu minut i zdarza się, że przeznaczona na spotkanie z publicznością godzina rozciąga się nonszalancko. Przez labirynt korytarzy poprowadzi uczestnika festiwalu mapa. W poszukiwaniu znajomo brzmiących dźwięków trafiamy do monumentalnej sali konferencyjnej na najwyższym z pięter. Daniel Odija czyta fragmenty z najnowszej książki – nieco groteskowej historii o przełomowym momencie w życiu pewnego czterdziestolatka – która już w listopadzie ukaże się nakładem Wydawnictwa Literackiego. Jeszcze kilkanaście minut przed dziesiątą w kuchni deklamuje swoje wiersze – zawsze na pograniczu frazy i milczenia – ekscentryczny Jakub Ekier, na deser serwując mistrzowsko przez siebie przełożone teksty Reinera Kunze. Ostatnia – ostrą serią futbolowej poezji – kończy wsparta o parapet w hotelowym pokoju białoruska poetka Maryja Marysewicz.

Tytuł sobotniej imprezy to, rzecz jasna, ironiczna gra. Być może języki pomieszały się, ale idea ma się całkiem dobrze. Literackie forum wymiany myśli funkcjonuje pełną parą, a owoce jego burzliwych fermentów przyciągają coraz większe grono obserwatorów, entuzjastów, kibiców. Ten fakt, jak sądzimy, można uznać za prawdziwą miarę sukcesu zarówno projektu Homines Urbani, jak i Krakowskich Dni Literatury.

  

Relacja ukazała się na witrynie artPapier.pl, 15 października 2008.

Festiwal pod patronatem m.in. „artPapier” i „Krytyki Polityczne”j.

Czytaj też wstęp do książki Ludzie, miasta Piotra Mareckiego i Renaty Serednickiej: Willa Kraków.

[Foto: Jan Bińczycki]