Krytyka Polityczna - Kobiet-Art w "Panoptikum"

> PREMIERA 15 MAJA

Strona główna

Przewodnik lewicy

>>Już jest: KP30!

Komentarze

CYTAT DNIA

Życzyłbym sobie, abyśmy w obecnym stuleciu potrafili w końcu połączyć wiedzę naukową i techniczną, rozwiniętą jak nigdy dotąd w historii, z umiejętnościami ludzkimi i politycznymi, które, jak na ironię, są najbardziej w historii zacofane. Dysponujemy wszystkimi środkami naukowymi, technicznymi i nawet finansowymi, aby wykorzenić biedę, głód, ciemnotę dotykającą co najmniej połowę mieszkańców naszej planety. Dlaczego tego nie robimy? Dlatego, że brakuje nam politycznej woli, połączenia pragnienia i działania, żeby to zrobić.

Carlos Fuentes (1928-2012), Contra Bush

Katalog Książek KP

Książki w sklepie KP

Order software online

Kobiet-Art w „Panoptikum”

Zbyszek Sypniewski
18.12.2005
Ukazał się właśnie monograficzny numeru pisma „Panoptikum - Film/Media/Sztuka” poświęcony w całości kobietom w kulturze audiowizualnej i sztuce – Gender/Queer/Female… W numerze m.in. o komiksowych i filmowych prostytutkach, utrwalaniu i ożywianiu mitu gwiazdy w internecie, panoptikum silnych i wojowniczych kobiet, postfeministycznej cybermatce, wirtualnej ciąży, konstelacji kobiecych twarzy, sztuce feministycznej - kiedyś i dziś, sakralności kobiet, młodych gniewnych polskiej sztuki. KOBIET-ART: SPOJRZENIE Z BLISKA… Kim jest kobieta? Jak istnieje? Czy możemy mówić o istnieniu jakiejś esencji kobiecości czy raczej kobiecość jest czymś wciąż od nowa konstruowanym? To pytania, na które nie znaleziono dotychczas przekonującej odpowiedzi. Same kobiety zresztą biorą udział w tej dyskusji od niedawna. Można jednak z dużą dozą pewności stwierdzić, że kobiecość, sposoby bycia (bywania) kobietą w danym czasie i miejscu kształtowane są przez przekazy kulturowe. Do niedawna kobiety były jedynie ich przedmiotem, obecnie stają się coraz częściej podmiotem, aktywnie i skutecznie je modyfikującym. Stąd nasze zainteresowanie w tym numerze „Panoptikum” skupiło się nie tylko na tym, jak kobiety są w kulturze wizualnej (mediach, filmie, sztuce) reprezentowane, ale też na tym, w jaki sposób kreują swoje własne wizerunki, a także w jaki sposób poddają refleksji swoje własne reprezentacje oraz sposoby ich konstruowania. Reprezentacja jest tu – za Foucault – rozumiana nie jako mimesis, czyli proste odtworzenie wyglądów, ale jako takie przedstawienie danego obiektu (tutaj: kobiet), którego wartość mierzy się zdolnością stworzenia emocjonalnego, patetycznego lub intelektualnego efektu, skłaniającego widza do utożsamienia się z jego przesłaniem, nie zaś stopniem wierności wobec świata realnego. Tak jak w poprzednim numerze „Panoptikum”, poświęconym Queer Cinema, przyjmujemy i waloryzujemy pozytywnie nie tylko różnorodność, heterogeniczność twórczości związanej z kobietami, ich reprezentacją i aktywnym działaniem, ale również pluralizm punktów widzenia i postaw wobec tej problematyki. O ile w początkowej fazie budowania teorii feministycznej kluczem do interpretacji kultury z feministycznego punktu widzenia był podział na to, co męskie i to, co żeńskie, o tyle obecnie przyjmuje się, że interpretowanie kina (czy szerzej: kultury wizualnej) jako reprezentacji w kategoriach męskości i kobiecości to za mało, ponieważ opresji poddany jest również mężczyzna, który nie jest biały i heteroseksualny. Podobnie spojrzenie kobiety – zarówno jako twórcy, jak i odbiorcy – jest warunkowane i modyfikowane nie tylko jej przynależnością płciową/rodzajową, ale również rasową, klasową etc. Ponadto, same kategorie męskości i kobiecości są redefiniowane, a ich zasadność i wyłączność jest poddawana w wątpliwość. Mamy nadzieję, że artykuły zamieszczone w niniejszym numerze odzwierciedlają bogactwo perspektyw z tym związanych. Numer otwierają teksty najbardziej ogólne, poświęcone feministycznej teorii kultury i refleksji filmoznawczej. Szczególną uwagę zwraca tekst Laury Mulvey, która wprowadziła do zorientowanej feministycznie myśli humanistycznej koncepcję „spojrzenia” kamery jako spojrzenia męskiego (male gaze). W zamieszczonym tu eseju Mulvey retrospektywnie spogląda na historię kina i feministyczną teorię filmu, szczególnie na przełomowe lata siedemdziesiąte, co staje się punktem wyjścia do diagnozy stanu obecnego. Kolejne dwa teksty stanowią pewnego rodzaju uzupełnienie problematyki poruszanej w poprzednim numerze. Liza Johnson w ciekawy sposób omawia zagadnienie kobiecego wstydu w kontekście filmów zaliczanych do nurtu queer. Tekst Roberta Kulpy jest subiektywną, „soczystą” relacją z londyńskiego festiwalu kina gejowskiego i lesbijskiego, w której omawia najnowsze queerowe produkcje filmowe. Licznie reprezentowane w niniejszym numerze są zagadnienia związane z relacją kobiet i kina. Zdecydowana większość tekstów dotyczy wizerunku kobiet w filmach, jednak mamy tu do czynienia z szerokim spektrum sposobów opisu oraz interpretacji tych zjawisk. Część z nich dotyczy szeroko rozumianego obszaru kultury popularnej. Artykuł Małgorzaty Radkiewicz dotyczy tego, z jakiego typu wizerunkami kobiet mamy do czynienia w polskim kinie popularnym i interpretuje ich „genderowy konserwatyzm” w kontekście odreagowania transformacji ustrojowej. Z kolei Sebastian Konefał skupia się na coraz popularniejszych w kulturze audiowizualnej wizerunkach silnych kobiet, którym często towarzyszą męscy nieudacznicy. Inne teksty poruszają kwestie związane z redefinicją tradycyjnego rozumienia kobiecości. Karolina Starego na przykładzie filmu Piknik pod Wiszącą Skałą pokazuje, w jaki sposób dialektyka natury i kultury przekłada się na opresywną relację męskości i kobiecości, interpretując film w kontekście utraconego raju kultury i uwięzienia w kulturze. Pojawiają się też opracowania twórczości znanych poza granicami naszego kraju feminizujących reżyserek – Catherine Breillat i Mariny de Van. Magdalena Wichrowska interpretuje filmy Breillat, wchodząc z nią w subiektywny, eksperymentalny quasi-dialog. Anna Burkiewicz zaś przedstawia psychologiczną interpretację głównej bohaterki filmu Pod moją skórą, wprowadzając w ramy numeru inny język i inną metodologię. Na kolejny dział składają się artykuły dotyczące reprezentacji kobiet w innych mediach. Pomost między działami stanowi tekst Jerzego Szyłaka, który podejmuje temat wykorzystania postaci prostytutki w filmie i komiksie. Zwracają również uwagę dwa eseje poświęcone telewizji. Aleksandra Pielechaty przedstawia krótką historię prób przełamywania stereotypowych wizerunków kobiet w reklamie telewizyjnej. Lidia Krawczyk na przykładzie „Pegaza” analizuje sposób reprezentacji kobiet w telewizyjnych programach kulturalnych, ze szczególnym uwzględnieniem relacji kobiet i sztuki. Joanna Wrycza sięga do medium najnowszego – Internetu – aby na przykładzie witryn poświęconych Marlenie Dietrich pokazać, jak Internet umożliwia tworzenie i podtrzymywanie nowego typu mitologii gwiazdy kina. Nowy numer „Panoptikum” wprowadza również istotne merytoryczne rozszerzenie, zwracamy uwagę nie tylko na film i inne media, ale po raz pierwszy na sztukę, fundując osobny dział poświęcony krytycznemu namysłowi nad artefaktami sztuki w kontekście omawianej tematyki. Czy istnieją jakieś rejony sztuki, które można nazwać „sztuką kobiet”? Jeśli tak, to jakie wspólne cechy niesie ta sztuka ze sobą? Czy stoi ona w opozycji do sztuki mężczyzn czyli do sztuki w ogóle („po prostu sztuki”, jak pisała niegdyś w „Zadrze” Magdalena Ujma)? Tak czy inaczej zdefiniowanie dzieła jako „kobiece” wydaje się mieć raczej wymiar bardziej deklaratywny i interpretacyjny i wydaje się nie mieć szczególnego powiązania z płcią autora czy z tematyką feministyczną. Dlatego też na sztukę podejmującą wątki kobiece, tworzoną przez kobiety, choć nie tylko, używamy określenia „sztuka kobieca” (czyli „kobiet-art”), zdając sobie w pełnym wymiarze sprawę z jego, w wielu przypadkach, nieprecyzyjności i ogólności. Nie staramy się więc diagnozować, raczej pozostawiamy pole do interpretacji czytelnikowi. Nie zmienia to jednak faktu, że to właśnie artystki są obrazoburcze i skandaliczne, to one podejmują tematy niechciane i niewygodne, to je się sądzi i skazuje. Pierwsze trzy teksty analizują więc to, co w nowoczesnej sztuce kobiecej w Polsce zdarzyło się do tej pory, a jednocześnie stanowić mają tło dalszych rozważań innych autorów. Dla historycznego umocowania lektury, dział rozpoczyna esencjonalny tekst Doroty Monkiewicz o przebiegu artystycznych dróg niepokornych twórczyń (i twórców) po 1945 roku. Pomóc czytelnikowi w rozeznaniu się w gąszczu artystek ma guide Izy Kowalczyk, w którym autorka pisze o wątkach feministycznych w polskiej sztuce. O podejmowaniu nowych, nie feministycznych, tematów przez sztukę młodych polskich artystek w XXI wieku opowiada Ewa Małgorzata Tatar, postulująca nadejście w polskiej twórczości kobiecej trzeciej fali feminizmu, mającego chyba jednak niewiele wspólnego z amerykańskim postfeminizmem z powodu znacznego zubożenia polskiej feministycznej tradycji wobec amerykańskiej. Świetną kontynuacją, ale i uzupełnieniem tekstu Tatar jest artykuł Marty Raczek o internetowym projekcie edukacyjno-rozrywkowym Ewy Szczyrek pt. Antykoncepcja, w którym wirtualnego „bycia w ciąży” doświadczyć może tak kobieta, jak i mężczyzna. W dalszych tekstach przechodzimy do mniej lub bardziej szczegółowych aspektów funkcjonowania kobiecej sztuki, jej bogactwa i wielowymiarowości, na przykładzie twórczości dwóch uznanych polskich artystek: Anny Baumgart i Bogny Burskiej. Dział kończymy rozmową Anety Szyłak z artystką „ciała i nieobecności” – Moniką Weiss. Monika Bokiniec – redaktor prowadząca numeru Zbyszek Sypniewski – redaktor działu poświęconego sztuce KOBIET-ART / KOBIETY W KULTURZE AUDIOVIZUALNEJ Monika Bokiniec / Zbyszek Sypniewski - Kobiet-Art: spojrzenie z bliska… Wokół teorii feministycznej – reinterpretacje Monika Bokiniec - Czy kultura ma płeć? Teresa de Laurentis - Estetyka a teoria feministyczna: ponowne przemyślenie kobiecego kina Laura Mulvey - Spojrzenie w przeszłość: nowe przemyślenia o feministycznej teorii filmu z lat 70. Gender queer female – wywrotowe strategie i konteksty Liza Johnson - Perwersyjna perspektywa: film feministyczny, film queer, wstyd Robert Kulpa - LESBIANS! DYKES! QUEERS! Kobiety w kinie / kobiety i kino – transgresje, odkrycia, abberacje, olśnienia Popkultura / filmowy mainstream Jakub Konefał - Panoptikum silnych i wojowniczych kobiet Małgorzata Radkiewicz - Słodkie uwodzicielki, niewierne żony i szalone femme fatales czyli o obrazach kobiecości… Lena Voss - Filmowe s[twarz]anie. W konstelacji kobiecych twarzy Kobiecość / Odmienność – Inność Karolina Starego - Natura, kultura i kobiecość w filmie Petera Weira Piknik pod Wiszącą Skałą Małgorzat Lewandowska - Amo ergo sum – o sakralności kobiety w filmach Andrieja Tarkowskiego Francuskie abberacje – nowe horyzonty Magdalena M. Wichrowska - Piekło kobiet, piekło widza – wokół Anatomie de l’enfer Catherine Breillat Anna Burkiewicz - Odrzucone „ja” i kobiece ciało w filmie Pod moją skórą Mariny de Van Konstelacja wizerunków – komiks / tv / reklama / internet Jerzy Szyłak - „Bardzo samotne dziś wieczorem”. O komiksowych i filmowych prostytutkach Lidia Krawczyk - Poza głównym nurtem – jak telewizja radziła sobie z kobietami w Pegazie Aleksandra Pielechaty - „Czasem słonce, czasem deszcz, ale fryzura zawsze idealna”, czyli o kobiecie w reklamie Joanna Wrycza - Marlene.com Utrwalanie i ożywianie mitu gwiazdy w Internecie Kobiety i kobiecość w przestrzeni sztuki: open-brain ballet Dorota Monkiewicz - Widok panoramiczny. Sztuka kobiet, sztuka kobieca i sztuka feministyczna w Polsce po 1945 roku Izabela Kowalczyk - Feministyczne interwencje, sztuka krytyczna, postfeminizm – o wątkach feministycznych w sztuce polskiej Ewa Małgorzata Tatar - W co się bawią dziewczyny, czyli fala za falą Magda Raczek - Postfeministycza cybermatka – czyli polska sztuka kobieca XXI wieku Ewa Okroy /Elżbieta Okroy, Anna Baumgart - A kiedy pocałowałam żabę, sama stałam się żabą Sebastian Cichocki - KRWAWA ROSA I INNE PROROCTWA. O sztuce Bogny Burskiej Monika Weiss - Pomiędzy Obecnością i Pamięcią Performatywną Na podobny temat Szczecin: Spotkanie z Agnieszką Graff Każda literatura jest polityczna „Planete DOC Review” w kioskach Laboratorium Dramatu AKCJE. Dokumentacja cyklu
Aktualizacja ( 30.12.2005 )

« poprzedni artykuł		następny artykuł »

[ Wróć ]

Generated in 0.57537 Seconds